Chìa khoá cửa nhà, cửa phòng, ổ khoá treo thông thường đánh được ngay ở tiệm khoá nhỏ đầu phố hoặc góc chợ, chỉ cần mang chìa mẫu và chờ vài phút. Chìa két sắt, chìa xe máy có chip, khoá điện tử, chìa khoá hệ thống của chung cư thì cần tiệm có máy và phôi riêng, và tiệm tử tế sẽ hỏi giấy tờ chứng minh bạn là chủ.
Bài này chia các loại chìa thường gặp theo chỗ đánh, những giấy tờ tiệm có thể hỏi và vì sao họ hỏi, cách mang chìa mẫu cho đúng và cách thử chìa mới trước khi rời tiệm. Không có giá vì giá đổi theo loại phôi và theo từng khu.
Loại chìa nào đánh ở đâu
Bảng dưới gom các loại chìa hay gặp trong một nhà ở phố hoặc chung cư. Cột cuối là thứ tiệm thường hỏi, mức độ có thể khác giữa các tiệm:
| Loại chìa | Đánh ở đâu | Tiệm thường hỏi gì |
|---|---|---|
| Chìa cửa gỗ, cửa sắt, ổ khoá treo răng cưa thường | Tiệm khoá nhỏ đầu phố, góc chợ | Chỉ cần chìa mẫu |
| Chìa cửa cuốn, khoá cổng điện tử loại có điều khiển | Tiệm khoá có bán phôi điều khiển, hoặc thợ cửa cuốn | Chìa hoặc điều khiển mẫu; có tiệm hỏi bạn ở địa chỉ nào |
| Chìa răng lõm, chìa hai mặt, chìa vi tính | Tiệm có máy cắt chìa vi tính | Chìa mẫu; một số loại cần thẻ chủ đi kèm khoá |
| Chìa xe máy thường | Tiệm khoá có phôi xe máy | Thường hỏi giấy đăng ký xe hoặc giấy tờ chứng minh chủ xe |
| Chìa xe máy có chip, khoá thông minh | Tiệm chuyên hoặc đại lý của hãng | Giấy đăng ký xe, giấy tờ tuỳ thân, đôi khi cần mang xe tới |
| Chìa két sắt | Tiệm chuyên khoá két hoặc nơi bán két | Giấy tờ chứng minh chủ két, có khi phải mở tại chỗ |
Chung cư có hệ thống chìa riêng thì thường phải đăng ký với ban quản lý, tiệm ngoài không có phôi hoặc không được phép đánh. Thẻ từ thang máy cũng vậy: hỏi ban quản lý trước khi tìm chỗ sao chép, vì thẻ chép ngoài có thể bị khoá khi hệ thống cập nhật.
Vì sao tiệm hỏi giấy tờ, và cách nói cho nhanh
Một số người thấy phiền khi tiệm hỏi giấy đăng ký xe lúc đánh chìa xe máy, hoặc hỏi bạn có phải chủ két không. Nhưng hãy nghĩ ngược lại: một tiệm sẵn sàng đánh chìa xe cho bất kỳ ai cầm chìa mẫu tới cũng sẵn sàng đánh cho người lấy trộm chìa của bạn trong năm phút. Tiệm hỏi giấy tờ là đang bảo vệ chính chiếc xe, chiếc két của bạn.
Cách nhanh nhất là mang theo sẵn. Với chìa xe máy, mang giấy đăng ký xe hoặc bản chụp kèm giấy tờ tuỳ thân trùng tên; xe đứng tên người thân thì nói rõ và mang theo giấy tờ của người đó nếu được. Với két sắt, giữ hoá đơn mua két hoặc phiếu bảo hành trong một chỗ cố định ở nhà, chứ đừng cất trong chính chiếc két đó.
Chìa nhà thông thường thì tiệm hiếm khi hỏi, vì chìa răng cưa phổ thông rất dễ đánh. Chính vì dễ đánh nên bạn cũng nên dè dặt khi đưa chìa nhà cho người khác giữ hộ: người giữ chìa của bạn vài tiếng là đủ thời gian đánh thêm một chiếc. Nếu từng giao chìa cho thợ sửa nhà, người thuê cũ hay người giúp việc đã nghỉ, cân nhắc thay ruột khoá thay vì chỉ đánh thêm chìa.
Mang chìa mẫu thế nào để chìa mới chạy trơn
Mang chìa gốc, đừng mang chìa đã đánh lại. Mỗi lần đánh chìa từ một chìa sao là sai số cộng dồn thêm một chút. Chìa sao của chìa sao thường là chiếc kẹt nhất trong chùm. Nếu nhà còn chìa đi kèm khi mua khoá, dùng chiếc đó làm mẫu.
Chọn chìa ít mòn nhất. Chìa dùng hằng ngày nhiều năm bị mòn đỉnh răng, máy cắt theo đúng chìa mòn đó nên chìa mới cũng "mòn sẵn". Chìa dự phòng cất trong ngăn kéo thường đẹp hơn chìa đang đeo ở chùm.
Nói rõ ổ khoá là loại gì. Chìa cửa trong nhà, chìa cửa cổng ngoài trời, chìa ổ khoá treo có thể trông giống nhau nhưng dùng phôi khác. Nói với thợ chìa này mở cửa nào giúp họ chọn phôi đúng độ dày.
Đánh một lần hai chiếc nếu cần nhiều. Muốn có ba chìa cho ba người trong nhà thì đánh từ cùng một chìa gốc, đừng đánh chiếc thứ ba từ chiếc thứ hai.
Đừng đưa nguyên chùm chìa. Tháo riêng chiếc cần đánh. Đưa cả chùm có chìa xe, chìa két, chìa văn phòng cho bất kỳ ai, kể cả tiệm, đều là thói quen không nên có.
Thử chìa mới ngay tại tiệm hoặc ngay khi về nhà
Chìa vừa cắt xong thường còn ba via sắc ở mép răng. Thợ cẩn thận sẽ chà sạch, nhưng bạn vẫn nên tự kiểm theo thứ tự:
- Sờ mép răng chìa mới, còn gai sắc thì nhờ thợ chà thêm. Gai sắt sót lại sẽ cào vào bên trong ổ khoá.
- Đặt chìa mới sát chìa mẫu, nhìn ngược sáng xem các đỉnh răng có trùng nhau không.
- Về tới nhà, thử chìa mới ở chính ổ khoá đó: tra vào, xoay hết vòng, rút ra. Thử vài lần, cả khi cửa đóng chặt.
- Chìa xoay nặng, phải lắc mới mở, hoặc kẹt khi rút ra thì mang lại tiệm ngay trong ngày, kèm chìa mẫu, để thợ cắt lại. Đừng cố ép, gãy chìa trong ổ là thành việc của thợ sửa khoá.
- Chìa xe có chip thì thử nổ máy ngay tại tiệm. Chìa cắt đúng răng mà chưa ghép chip vẫn xoay được ổ nhưng không nổ máy.
Ổ khoá để ngoài trời lâu năm đôi khi kẹt cả với chìa gốc. Lúc đó chìa mới không có lỗi; ổ khoá cần được thợ vệ sinh hoặc thay ruột.
Chìa dự phòng: cất ở đâu, giao cho ai
Mục đích của việc đánh thêm chìa là để có chìa dự phòng khi mất, chứ không phải để chìa nằm lung tung khắp nơi. Một chiếc chìa dự phòng hợp lý là chiếc ở chỗ bạn với tới được khi bị khoá ngoài: nhà người thân gần đó, nơi làm việc, hoặc người hàng xóm thật sự tin cậy. Chỗ quen thuộc như dưới thảm, trong chậu cây, trên khung cửa là chỗ ai cũng đoán ra.
Ghi lại chìa nào mở cửa nào. Nhà có nhiều ổ cùng hãng, chìa trông na ná, sau vài năm không ai còn nhớ. Có thể dùng vòng màu nhựa hoặc nắp chìa màu khác nhau, nhưng đừng viết số nhà hay tên đường lên móc chìa: rơi chùm chìa có ghi địa chỉ là nguy cơ thật.
Khi có người dọn ra khỏi nhà, nghỉ việc giúp việc hoặc kết thúc hợp đồng thuê, đếm lại số chìa thu về so với số đã đánh. Thiếu một chiếc thì thay ruột khoá cửa chính, vì chi phí thay ruột nhỏ hơn nhiều so với cảm giác không yên tâm mỗi lần ra khỏi nhà.
Khi tiệm nói không đánh được
Có vài lý do tiệm nhỏ trả lời không đánh được. Phôi chìa không có sẵn, thường với chìa của khoá nhập khẩu, khoá đời cũ đã ngừng sản xuất hoặc chìa xe đời lạ. Máy của tiệm chỉ cắt được răng cưa, không cắt được răng lõm hay chìa vi tính. Chìa có chip mà tiệm không có thiết bị ghép. Hoặc đơn giản là bạn không có giấy tờ mà tiệm cần.
Lúc đó, hỏi thợ nên tìm loại tiệm nào. Thợ khoá trong khu thường biết tiệm nào trong vùng có máy cắt vi tính, ai có phôi chìa xe đời cũ. Với khoá của chung cư, cửa văn phòng có hệ thống chìa chủ, hỏi thẳng ban quản lý hoặc bên lắp đặt. Với chìa xe có chip, đại lý của hãng xe thường làm được nhưng sẽ yêu cầu giấy tờ đầy đủ.
Nếu đã mất hết chìa của một ổ, không còn chìa mẫu nào, thì việc không còn là đánh chìa nữa mà là gọi thợ sửa khoá: mở khoá, làm chìa theo ổ hoặc thay ruột khoá. Thợ làm việc này sẽ cần biết chắc bạn là chủ nhà, nên chuẩn bị sẵn giấy tờ chứng minh nơi ở trước khi gọi.
Mất chìa xe máy khi đang ở ngoài, xa nhà
Đây là tình huống làm nhiều người cuống nhất: đi chợ, đi khám bệnh hay đi làm về, sờ túi không thấy chìa xe, chìa dự phòng lại để ở nhà. Việc đầu tiên là bình tĩnh dò lại chỗ vừa đi qua, hỏi người giữ xe xem có ai nhặt được không. Người giữ xe ở chợ, bệnh viện, siêu thị hay nhặt được chìa rơi ngay ở bãi.
Nếu không tìm thấy, có hai đường. Một là nhờ người nhà mang chìa dự phòng tới, cách chắc chắn nhất và không tốn gì. Hai là tìm thợ khoá gần đó làm chìa theo ổ khoá xe ngay tại chỗ. Thợ làm việc này sẽ hỏi giấy đăng ký xe, và nếu bạn không mang theo thì nhiều thợ tử tế sẽ từ chối, dù bạn nói thật là chủ xe. Đó là lý do nên chụp sẵn giấy đăng ký xe và giữ trong điện thoại, đồng thời mang giấy tờ tuỳ thân khi đi xe.
Xe có khoá thông minh mà mất điều khiển thì thợ phố thường không xử lý được, phải liên hệ đại lý của hãng và chuẩn bị giấy tờ đầy đủ. Sau khi về nhà, nếu chìa bị mất ở nơi đông người mà không chắc ai nhặt, cân nhắc thay ổ khoá điện hoặc nhờ thợ đổi mã, nhất là khi chùm chìa bị mất có gắn kèm thứ gì cho biết bạn đi xe nào, ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Đánh chìa khoá nhà có cần giấy tờ gì không?
Chìa nhà răng cưa thông thường hầu hết tiệm đánh ngay khi có chìa mẫu, không hỏi giấy tờ. Chìa xe máy, chìa két, chìa có chip thì tiệm cẩn thận sẽ hỏi giấy đăng ký xe, giấy tờ tuỳ thân hoặc giấy tờ chứng minh chủ két.
Vì sao chìa mới đánh xoay nặng hoặc bị kẹt?
Thường do đánh từ chìa đã mòn hoặc từ chìa sao, do còn ba via ở răng, hoặc do phôi sai độ dày. Mang chìa mới cùng chìa gốc quay lại tiệm để thợ cắt lại, đừng cố ép vì gãy chìa trong ổ sẽ thành việc lớn hơn.
Chìa xe máy có chip đánh ở tiệm khoá thường được không?
Tiệm khoá thường cắt được phần răng nhưng không phải tiệm nào cũng ghép được chip, và xe không nổ máy nếu chip chưa được ghép. Nên hỏi trước tiệm có thiết bị không, hoặc tìm đại lý của hãng và mang theo giấy đăng ký xe.
Có nên đánh thẻ từ thang máy chung cư ở ngoài không?
Nên hỏi ban quản lý trước. Nhiều toà nhà quản lý thẻ theo căn hộ, thẻ chép ở ngoài có thể không chạy hoặc bị khoá khi hệ thống cập nhật, và có toà nhà quy định chỉ cấp thẻ qua ban quản lý.
Người thuê cũ dọn đi có cần thay ổ khoá không?
Nếu không thu đủ số chìa đã giao hoặc không chắc người cũ chưa đánh thêm, thay ruột khoá cửa chính là cách yên tâm nhất. Thay ruột thường nhanh, ít tốn kém hơn thay cả bộ khoá và không phải đục cửa.
Mang chìa nào đi làm mẫu thì chìa mới chuẩn nhất?
Mang chìa gốc đi kèm khi mua khoá, chọn chiếc ít dùng nhất, không mang chìa đã đánh lại. Mỗi lần sao từ chìa sao, sai số lại cộng dồn và chìa mới dễ kẹt hơn.