Khi bị khoá ngoài hoặc khoá cửa kẹt, việc nên làm trước là tìm chìa dự phòng và lối vào khác; chỉ khi hết cách mới gọi thợ khoá, hỏi rõ giá trọn gói qua điện thoại, và chuẩn bị sẵn giấy tờ cho thấy bạn ở đúng căn nhà đó. Thợ khoá đứng đắn sẽ hỏi bằng chứng trước khi mở cửa; người mở ngay không hỏi gì mới là điều đáng lo.
Bài này phân biệt ba việc hay bị gộp làm một: mở khoá, thay ruột khoá và thay cả bộ khoá. Kèm theo là cách hẹn thợ, những gì nên quan sát khi thợ làm và những gì cần nhận lại khi xong việc. Bài không hướng dẫn tự mở khoá, vì cạy khoá sai cách thường làm hỏng cả cánh cửa.
Ba việc khác nhau: mở khoá, thay ruột, thay bộ khoá
Gọi thợ mà nói đúng việc mình cần thì thợ mang đúng đồ, báo giá sát hơn. Ba việc thường gặp:
| Việc | Khi nào cần | Thợ thường làm gì |
|---|---|---|
| Mở khoá | Quên chìa trong nhà, chìa gãy trong ổ, khoá kẹt không xoay | Mở không phá nếu được; gắp chìa gãy; nếu buộc phải phá ổ thì báo trước |
| Thay ruột khoá | Mất chìa, người cũ còn giữ chìa, ổ mòn chìa hay kẹt | Tháo lõi cũ, lắp lõi mới cùng cỡ, giao bộ chìa mới; thân khoá và tay nắm giữ nguyên |
| Thay cả bộ khoá | Thân khoá gãy, tay nắm rơi, cửa bị cạy hỏng, muốn đổi loại khoá | Tháo cả bộ, có thể phải khoan, đục lại lỗ trên cánh cửa |
| Sửa khoá cửa cuốn, cổng | Ổ khoá cửa cuốn kẹt, chốt không vào, điều khiển mất | Thợ cửa cuốn hoặc thợ khoá có kinh nghiệm cửa cuốn |
Thay ruột khoá là việc bị bỏ quên nhiều nhất. Nhiều nhà mất chìa liền thay nguyên bộ khoá, trong khi chỉ cần đổi phần lõi là đủ để chìa cũ hết tác dụng. Hỏi thợ xem khoá nhà mình có thay ruột được không trước khi đồng ý thay cả bộ.
Bị khoá ngoài: thử những gì trước khi gọi thợ
Phần lớn các lần bị khoá ngoài được giải quyết mà không cần thợ. Trước khi bấm gọi, đi qua lần lượt:
- Người trong nhà hoặc người thân giữ chìa dự phòng có tới được trong khoảng thời gian chấp nhận được không.
- Nhà còn cửa nào khác không: cửa sau, cửa ban công tầng trệt, cửa gara. Chỉ thử những lối an toàn, không trèo cao.
- Nếu thuê nhà: chủ nhà thường giữ một bộ chìa, gọi chủ nhà trước. Thợ phá khoá nhà thuê khi chủ nhà chưa biết có thể thành chuyện không vui.
- Nếu ở chung cư: ban quản lý có thể không giữ chìa căn hộ nhưng biết thợ nào được phép làm trong toà nhà và sẽ cần ghi nhận việc mở cửa.
- Có trẻ nhỏ, người già hoặc bếp đang bật lửa bên trong: đây là việc khẩn, gọi ngay cứu hộ hoặc lực lượng chữa cháy, không chờ thợ khoá.
Đừng tự cạy bằng tua vít hay thẻ nhựa. Cửa nhôm kính, cửa gỗ công nghiệp bị cạy mép là hỏng vĩnh viễn, chi phí sửa cửa nhiều lần hơn tiền gọi thợ khoá.
Thợ sẽ hỏi bằng chứng gì, và vì sao nên mừng khi được hỏi
Một thợ khoá có thể mở hầu hết cửa nhà dân trong vài phút. Chính vì vậy, người làm nghề đàng hoàng không mở cửa chỉ vì ai đó nói "nhà của mình đây". Họ thường hỏi một trong những thứ sau: giấy tờ tuỳ thân có địa chỉ trùng với căn nhà, hoá đơn điện nước mang tên mình, hợp đồng thuê nhà, hoặc người hàng xóm, tổ trưởng dân phố xác nhận bạn là người ở đây.
Rắc rối là giấy tờ thường nằm trong nhà, đúng chỗ bạn không vào được. Cách xử lý thực tế: chụp sẵn giấy tờ quan trọng và hợp đồng thuê nhà lưu trong điện thoại; khi bị khoá ngoài, nhờ một người hàng xóm quen mặt đứng ra xác nhận; với chung cư, nhờ bảo vệ hoặc ban quản lý xác nhận căn hộ. Một số thợ mở cửa xong sẽ đề nghị bạn lấy giấy tờ trong nhà ra cho họ xem, đó cũng là cách làm hợp lý.
Nếu thợ mở cửa mà không hỏi gì, không nhìn quanh, không quan tâm bạn có phải chủ nhà hay không, hãy coi đó là dấu hiệu cảnh báo. Người dễ dãi với bạn hôm nay cũng sẽ dễ dãi với người lạ đứng trước cửa nhà bạn hôm khác.
Hẹn thợ qua điện thoại: hỏi gì để không bị báo giá bất ngờ
Thợ khoá dán quảng cáo ở cột điện, chân tường thì nhiều, nhưng không biết ai làm ở gần. Ưu tiên thợ có tiệm cố định trong phường mà bạn từng đi ngang. Khi gọi, hỏi theo thứ tự:
- Nói rõ việc: khoá cửa loại gì (cửa sắt, cửa gỗ, cửa nhôm kính, cửa cuốn), tình trạng (quên chìa, chìa gãy, khoá kẹt), nhà ở khu nào.
- Hỏi thợ có mở không phá được không, và nếu phải phá ổ thì báo trước trước khi làm.
- Hỏi giá trọn gói gồm công đến tận nơi, công mở và nếu phải thay ruột thì ruột khoá tính riêng ra sao. Ghi lại con số thợ nói.
- Hỏi bao lâu thợ tới. Thợ ở gần thường nói con số cụ thể; người nói chung chung "tới liền" mà nửa giờ chưa thấy thì gọi người khác.
- Nói trước bạn sẽ đưa giấy tờ hoặc người xác nhận gì, để thợ yên tâm và khỏi mất thời gian khi tới.
Trường hợp thợ tới rồi báo giá cao hơn hẳn lúc gọi, bạn có quyền từ chối trước khi thợ bắt tay vào làm. Lúc đó có thể phải trả phí đi lại nếu đã thoả thuận, nên hỏi rõ phí đi lại ngay từ cuộc gọi đầu.
Khi thợ làm: đứng cạnh, nhìn và hỏi
Bạn không cần hiểu kỹ thuật mở khoá, nhưng nên có mặt suốt lúc thợ làm. Nếu thợ định khoan phá ổ, họ phải nói trước và giải thích vì sao không mở được bằng cách khác. Có những ổ khoá chất lượng tốt mà mở không phá rất lâu, phá ổ rồi thay ruột mới đôi khi lại nhanh và rẻ hơn tổng thời gian ngồi chờ; điều quan trọng là bạn được hỏi ý kiến trước.
Với chìa gãy trong ổ, thợ thường gắp phần gãy ra bằng dụng cụ mỏng. Gắp được thì ổ khoá vẫn dùng tiếp; nếu gắp mà làm hỏng chốt bên trong thì phải thay ruột. Đây là lúc nên hỏi: sau khi gắp xong ổ này còn dùng an toàn không, hay nên thay luôn.
Khi thay ruột khoá, thợ cần đúng cỡ lõi với thân khoá hiện có. Ruột khoá mới đi kèm một bộ chìa, hỏi bộ đó có mấy chiếc và nếu cần thêm thì đánh ở đâu. Có loại ruột đi kèm thẻ chủ, giữ thẻ đó cẩn thận vì về sau muốn đánh thêm chìa cần có thẻ. Thợ làm việc với cửa cuốn hay cửa của chung cư có thể cần ban quản lý chứng kiến, đừng ngại gọi họ.
Xong việc: thử, nhận đủ, giữ liên lạc thợ quen
Trước khi trả tiền, thử khoá ít nhất ba lần với mỗi chìa mới: khoá từ ngoài, khoá từ trong, mở lại khi cửa đóng chặt. Đếm số chìa nhận được và so với số thợ đã nói. Nếu ruột khoá cũ bị thay ra, bạn có thể giữ lại hoặc để thợ mang đi, nhưng đừng để lõi cũ cùng chìa cũ nằm chung một chỗ.
Xin thợ một tờ biên nhận hoặc ít nhất một tin nhắn ghi việc đã làm, loại ruột khoá đã thay và số tiền. Về sau khoá có trục trặc trong thời gian thợ hứa bảo hành, bạn có căn cứ để gọi lại. Nếu là nhà thuê, gửi chủ nhà ảnh chụp biên nhận và giao cho chủ nhà một chìa của ruột mới theo thoả thuận.
Cuối cùng, nếu thợ làm tốt, lưu lại liên lạc và ghi vào danh bạ khu phố của gia đình: tên gọi của thợ, khu thợ ở, giờ thợ hay nhận việc. Một thợ khoá quen trong phường là người bạn muốn gọi lúc mười giờ đêm, thay vì phải dò số trên cột điện trong lúc đứng trước cửa nhà tối om.
Khoá cửa trở chứng: dấu hiệu nên gọi thợ trước khi bị khoá ngoài
Phần lớn các lần gọi thợ khẩn lúc nửa đêm đều có báo trước từ nhiều tuần. Chìa tra vào phải lắc mới vào hết, xoay tới nửa vòng thì nặng tay, rút chìa ra phải giật mạnh, chốt khoá thò ra không hết hoặc phải đẩy cánh cửa mới vặn được. Mỗi dấu hiệu đó là một lời nhắc rằng ổ khoá hoặc cánh cửa đang có vấn đề, và cách xử lý rẻ nhất là gọi thợ vào ban ngày, lúc bạn còn đứng ở bên trong nhà.
Cửa phải đẩy mới khoá được thường là cửa bị xệ bản lề hoặc khung cửa bị lệch, chốt khoá không còn gặp đúng lỗ. Đây không phải lỗi của ổ khoá, và thay khoá mới cũng không hết. Thợ khoá có kinh nghiệm sẽ chỉnh lại bản lề, nới lỗ đón chốt, còn cửa nhôm kính xệ nặng thì có khi cần thợ nhôm kính.
Ổ khoá ngoài trời, nhất là khoá cổng, khoá cửa cuốn ở nhà mặt phố hay gần biển, bị bụi và hơi ẩm làm khô cứng bên trong. Thợ có thể vệ sinh và tra chất bôi trơn chuyên dùng cho ổ khoá. Đừng tự xịt dầu ăn, dầu máy may hay mỡ bò vào ổ: dầu đặc bám bụi, vài tháng sau ổ còn kẹt hơn trước. Ghi lại ngày thợ làm vào sổ nhà mình, mỗi năm nhắc kiểm một lần trước mùa mưa.
Câu hỏi thường gặp
Thợ khoá đến mở cửa có bắt buộc phải xem giấy tờ không?
Không có một mẫu chung bắt buộc, nhưng thợ làm ăn đàng hoàng thường hỏi giấy tờ có địa chỉ, hợp đồng thuê nhà hoặc người hàng xóm xác nhận. Việc này bảo vệ chính căn nhà của bạn, nên nên chuẩn bị sẵn thay vì khó chịu.
Mất chìa khoá nhà nên thay ruột hay thay cả bộ khoá?
Nếu thân khoá và tay nắm còn tốt, thay ruột khoá là đủ để chìa cũ hết tác dụng, nhanh và ít tốn hơn thay cả bộ. Thay cả bộ chỉ cần khi thân khoá hỏng, cửa bị cạy hoặc bạn muốn đổi sang loại khoá khác.
Chìa khoá gãy trong ổ có tự gắp ra được không?
Không nên tự gắp bằng kim hay kẹp tóc vì dễ đẩy mảnh gãy sâu hơn và làm hỏng chốt bên trong. Gọi thợ khoá gắp bằng dụng cụ chuyên dùng; gắp sớm thì ổ thường vẫn dùng tiếp được.
Thuê nhà bị khoá ngoài có được tự gọi thợ phá khoá không?
Nên báo chủ nhà trước vì chủ nhà thường giữ một bộ chìa và ổ khoá là tài sản của chủ nhà. Nếu bắt buộc phải phá, hãy thoả thuận với chủ nhà về việc thay ruột và giao lại chìa mới.
Làm sao biết thợ khoá báo giá có hợp lý không?
Hỏi giá trọn gói ngay từ cuộc gọi, gồm công đi lại, công mở và ruột khoá nếu phải thay, rồi ghi lại. Thợ tới mà báo khác hẳn thì bạn có quyền từ chối trước khi họ bắt đầu làm.
Khi nào bị khoá ngoài phải gọi cứu hộ thay vì thợ khoá?
Khi bên trong có trẻ nhỏ, người già, người bệnh không tự mở được cửa, hoặc có bếp, bàn là đang bật. Đó là tình huống khẩn cấp, gọi cứu hộ và lực lượng chữa cháy ngay, đừng chờ thợ khoá.