Trước khi ngồi xuống ghế ở tiệm làm móng gần nhà, nhìn bốn thứ: kềm và sủi da kim loại có được lấy ra từ túi hay hộp đã khử khuẩn không, dũa và miếng đánh bóng có phải đồ mới hay của riêng bạn không, bồn ngâm chân có lót túi mới không, và thợ có rửa tay hay đeo găng giữa các khách không. Bốn điều này nhìn bằng mắt là thấy, và quyết định phần lớn nguy cơ mang về nấm hay nhiễm trùng quanh móng.
Bài viết từ góc người đi làm móng trong khu dân cư, không bàn kỹ thuật vẽ móng hay mẫu móng. Phần cuối có những dấu hiệu cho thấy ngón tay, ngón chân sau khi làm móng cần được bác sĩ xem, thay vì tự xử lý ở nhà.
Nguy cơ thật ở tiệm làm móng nằm ở đâu
Làm móng nghe như việc nhẹ nhàng, nhưng có ba khâu chạm vào da theo cách có thể gây tổn thương nhỏ: cắt da quanh móng, sủi da ở gốc móng và chà gót chân. Chỉ một vết xước li ti ở khoé móng, gặp dụng cụ chưa được làm sạch, là đủ đường cho vi khuẩn hay nấm đi vào. Hậu quả thường gặp là khoé móng sưng đỏ, đau nhức, có khi mưng mủ, hoặc móng đổi màu, dày lên sau nhiều tuần.
Dụng cụ dùng chung giữa nhiều khách là điểm mấu chốt. Một chiếc kềm cắt da dùng cho người có nấm móng, chỉ lau qua bằng khăn rồi dùng ngay cho người kế tiếp, có thể mang theo mầm bệnh. Đồ kim loại thì làm sạch và khử khuẩn được; còn dũa giấy, miếng đánh bóng, đá chà gót là đồ xốp, không làm sạch triệt để được, nên phải dùng một lần hoặc dùng riêng cho từng khách.
Ngoài dụng cụ, còn có hoá chất: nước tẩy sơn, keo gel, bột đắp. Mùi nồng, phòng bít kín, ngồi lâu dễ gây khó chịu, nhức đầu. Tháo gel bằng cách cạy, mài mạnh làm mỏng móng thật. Những điều này không đáng sợ nếu tiệm làm đúng, nhưng là lý do để chọn tiệm cẩn thận chứ không chỉ chọn tiệm gần nhất hay rẻ nhất.
Dụng cụ kim loại: kềm, sủi da, bấm móng
Lấy ra từ đâu. Ở tiệm làm kỹ, kềm và sủi da được đóng trong túi đã qua máy hấp hoặc tủ khử khuẩn, thợ xé túi trước mặt khách. Có tiệm ngâm dụng cụ trong dung dịch khử khuẩn ở hộp có nắp. Điều đáng ngại là dụng cụ nằm lăn lóc trên bàn, trong khay chung với tóc móng của khách trước.
Có được rửa trước khi khử khuẩn không. Dụng cụ phải được rửa sạch vụn da, vụn móng rồi mới khử khuẩn; ngâm dụng cụ còn bẩn vào dung dịch thì hiệu quả kém. Bạn không cần đứng xem cả quy trình, nhưng có thể hỏi: "Dụng cụ ở đây vệ sinh thế nào hả chị?" Tiệm làm đúng sẽ trả lời rõ, không lúng túng.
Mang bộ dụng cụ riêng. Người đi làm móng đều đặn, người từng bị nấm móng hay da quanh móng nhạy cảm có thể mua một bộ kềm, sủi da, bấm móng riêng, để ở tiệm quen hoặc mang theo. Nhiều tiệm vui vẻ dùng bộ của khách.
Đừng ngại nói. Nếu thấy thợ cầm chiếc kềm vừa dùng cho người bên cạnh, nói nhẹ: "Chị dùng giúp em bộ mới nhé." Đây là đề nghị bình thường, không phải nghi ngờ tay nghề.
Đồ dùng một lần và bồn ngâm chân
Những thứ không làm sạch triệt để được thì phải mới cho từng người, hoặc là của riêng bạn. Nhìn nhanh khi thợ bày đồ:
- Dũa giấy, miếng đánh bóng, đầu mài: mới, chưa có vụn móng bám; hoặc thợ đưa cho bạn mang về sau khi làm.
- Đá chà gót, bàn chải: nếu dùng chung, phải được rửa và ngâm khử khuẩn; tốt nhất là đồ dùng một lần.
- Khăn lau tay, khăn lót bàn: khăn sạch, khô cho từng khách, hoặc khăn giấy.
- Bồn ngâm chân: có túi lót ni lông mới cho mỗi khách, hoặc được xả, cọ, lau khô ngay trước khi đổ nước mới. Bồn có hệ thống sục nước thì càng cần vệ sinh kỹ, vì đường ống là chỗ cặn bẩn đọng lại.
- Bông, que gỗ đẩy da: đồ dùng một lần, bỏ đi sau mỗi khách.
Có một điều nhiều người không biết: không nên cạo lông chân hay tẩy lông trong vòng một ngày trước khi ngâm chân ở tiệm. Da vừa cạo có những vết xước rất nhỏ, ngâm trong bồn chung dễ bị viêm nang lông.
Những thói quen làm móng nên từ chối
Cắt khoé móng thật sâu. Khoé móng bị cắt sâu và vạt nhọn dễ làm móng mọc đâm vào da, gây khoé móng sưng đau về sau. Nhờ thợ cắt móng chân ngang, không khoét sâu hai khoé.
Sủi da tận gốc, cắt da quá nhiều. Lớp da mỏng ở gốc móng là hàng rào bảo vệ. Cắt sạch đến mức rớm máu thì vừa đau vừa mở đường cho nhiễm trùng. Đẩy nhẹ và chỉ cắt phần da thừa đã bong là đủ.
Cạo gót chân bằng dao. Dùng dao cạo da chai gót dễ cắt phạm vào da sống, nhất là với người da mỏng hay người có bệnh đái tháo đường. Đá chà hoặc dũa chân nhẹ nhàng an toàn hơn.
Cạy gel, mài mạnh khi tháo. Tháo gel đúng cách là ngâm hoặc ủ cho gel mềm rồi đẩy nhẹ. Cạy bằng sủi hoặc mài thật mạnh làm móng mỏng, yếu, dễ gãy.
Làm trên vùng da đang tổn thương. Nếu ngón tay, ngón chân đang có vết đứt, vết bỏng, móng đang sưng đau, hãy hoãn. Thợ làm móng không phải người xử lý vết thương.
Mùi hoá chất, đèn hơ và chuyện thông gió
Mùi nước tẩy sơn và keo là đặc trưng của tiệm làm móng. Ngồi một lượt không đáng lo với người khoẻ, nhưng nếu tiệm nhỏ, cửa đóng kín, máy lạnh chạy suốt mà không có quạt hút, mùi đọng lại rất nồng. Khách thấy nhức đầu, chảy nước mắt thì thợ ngồi cả ngày ở đó còn chịu nhiều hơn. Tiệm có quạt hút, cửa sổ, chai lọ đậy nắp sau khi dùng là tiệm biết lo cho cả khách lẫn người làm.
Phụ nữ đang mang thai, người hay bị hen, người nhạy cảm với mùi nên chọn khung giờ tiệm vắng, ngồi gần cửa, hỏi bác sĩ nếu băn khoăn có nên làm gel, đắp bột trong thời gian này. Có thể chọn chỉ cắt dũa và sơn thường, ít hoá chất hơn.
Đèn hơ khô gel là loại đèn chiếu tia cực tím hoặc ánh sáng tương tự trong thời gian ngắn. Nhiều người chọn bôi kem chống nắng lên mu bàn tay trước khi làm hoặc đeo găng hở ngón để giảm phơi nhiễm, nhất là khi làm gel thường xuyên. Đây là lựa chọn cá nhân; điều chắc chắn là không nên hơ lâu hơn mức cần thiết.
Giữ tiệm quen và chăm móng giữa hai lần làm
Chọn một tiệm, một thợ. Khi đã thấy một tiệm trong khu làm sạch sẽ, thợ nhẹ tay, hãy quay lại đều đặn. Thợ quen biết móng bạn mỏng hay dày, khoé nào hay đau, bạn không thích cắt da nhiều; mỗi lần làm không phải dặn lại từ đầu. Ghi tên tiệm, giờ vắng khách và ngày nghỉ vào danh bạ quanh nhà.
Giãn khoảng cách giữa các lần làm gel. Làm gel liên tục, tháo ra lại làm ngay, móng ít khi được nghỉ. Thỉnh thoảng chỉ cắt dũa, sơn thường hoặc để móng trơn một thời gian giúp móng đỡ mỏng.
Giữ da quanh móng mềm. Bôi kem dưỡng tay, dầu dưỡng da quanh móng sau khi rửa bát, giặt giũ. Da mềm thì ít bong xước, ít phải cắt da ở tiệm, cũng ít khi bị xước khoé.
Đeo găng khi làm việc nhà. Nước rửa bát, chất tẩy rửa làm móng và da quanh móng khô, dễ bong. Một đôi găng cao su cho việc rửa bát, lau nhà giữ móng đẹp lâu hơn mọi lớp sơn.
Không tự cắt khoé, tự nhổ da xước. Thấy da xước ở gốc móng, cắt gọn bằng bấm móng sạch thay vì giật ra. Móng chân hay đâm khoé thì để móng dài ngang đầu ngón, đi giày rộng mũi; đau tăng dần thì đi khám, đừng tự khoét.
Khi nào ngón tay, ngón chân cần đi khám
Sau khi làm móng, hơi rát ở chỗ cắt da trong một hai ngày là chuyện có thể gặp. Nhưng nếu khoé móng sưng đỏ ngày càng lan, đau nhức tăng dần, có mủ, ngón tay ngón chân nóng và căng, hoặc kèm sốt, đó là dấu hiệu nhiễm trùng cần được bác sĩ xem. Đừng tự nặn mủ, tự cắt khoé móng hay tự bôi đủ thứ thuốc mua lẻ.
Móng đổi màu vàng, trắng đục, dày lên, mủn ra sau vài tuần đến vài tháng có thể là nấm móng; móng tách khỏi nền, đau khi chạm cũng cần đi khám. Bác sĩ da liễu là người nên được hỏi, không phải tiệm làm móng, và việc sơn phủ lên móng đang có vấn đề chỉ che đi chứ không chữa.
Người có bệnh đái tháo đường, bệnh mạch máu ngoại biên, người đang điều trị bệnh làm suy giảm miễn dịch cần đặc biệt cẩn thận với việc cắt da, cạo gót ở tiệm. Một vết xước nhỏ ở bàn chân với những người này có thể thành vết loét khó lành. Nên hỏi bác sĩ đang theo dõi xem có nên làm móng chân ở tiệm hay không, và nếu có thì dặn thợ không cắt da, không cạo gót.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết tiệm làm móng có khử khuẩn dụng cụ không?
Nhìn xem kềm, sủi da có được lấy từ túi đã hấp hay hộp khử khuẩn có nắp không, dụng cụ có nằm lăn lóc trên bàn không. Cứ hỏi trực tiếp cách tiệm vệ sinh dụng cụ; tiệm làm đúng sẽ trả lời rõ ràng.
Có nên mang bộ kềm cắt da riêng đến tiệm làm móng không?
Nên, nhất là khi làm móng đều đặn, từng bị nấm móng hay da quanh móng nhạy cảm. Nhiều tiệm sẵn sàng dùng bộ của khách hoặc giữ hộ ở tiệm. Dũa và miếng đánh bóng cũng nên là đồ mới hoặc đồ riêng.
Ngâm chân ở tiệm làm móng có bị lây nấm không?
Nguy cơ thấp hơn nhiều khi bồn được lót túi mới cho từng khách hoặc cọ rửa, lau khô trước mỗi lượt. Tránh ngâm chân khi chân đang có vết xước hay vừa cạo lông, vì da tổn thương dễ bị viêm.
Khoé móng sưng đỏ sau khi làm móng phải làm sao?
Giữ sạch, khô và theo dõi. Nếu sưng đỏ lan rộng, đau tăng, có mủ hoặc kèm sốt thì đi khám bác sĩ, không tự nặn, không tự khoét khoé móng hay tự dùng thuốc mua lẻ.
Người bị đái tháo đường có nên làm móng chân ở tiệm không?
Nên hỏi bác sĩ đang theo dõi trước. Nếu làm, dặn thợ không cắt da, không cạo gót bằng dao, cắt móng ngang và nhẹ tay. Vết xước nhỏ ở bàn chân người đái tháo đường có thể khó lành.
Tháo sơn gel ở tiệm thế nào cho đỡ hại móng?
Đề nghị thợ ủ hoặc ngâm cho gel mềm rồi đẩy nhẹ, không cạy, không mài quá mạnh. Sau khi tháo, cho móng nghỉ một thời gian nếu thấy móng mỏng, yếu.