Theo nguyên tắc của Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, rác sinh hoạt gia đình được chia thành ba nhóm: rác có thể tái sử dụng, tái chế; rác thực phẩm; và rác sinh hoạt khác. Mỗi nhóm đựng riêng, giao cho đơn vị thu gom theo lịch và cách mà tỉnh, thành của mình hướng dẫn; riêng pin, bóng đèn, thuốc hết hạn, bình xịt côn trùng là rác nguy hại cần để riêng nữa, không trộn vào ba nhóm trên.
Bài này không nhắc lại điều luật mà đi vào việc thật trong nhà: món nào vào nhóm nào, đặt thùng ở đâu khi bếp chỉ rộng vài mét vuông, giữ rác thực phẩm không bốc mùi, rác tái chế để đâu cho gọn, và tới khi xe tới thì giao thế nào. Cách thu cụ thể như ngày nào thu loại nào, túi màu gì, mỗi địa phương có hướng dẫn riêng; hãy hỏi tổ dân phố hoặc UBND phường, xã nơi mình ở.
Ba nhóm rác và món nào vào nhóm nào
Bảng dưới gom những món gặp nhiều nhất trong một gia đình. Khi phân vân, cứ hỏi: món này còn bán được, đem đi làm lại được không; có phải đồ ăn hay vụn thực vật không; nếu cả hai đều không thì là rác khác.
| Nhóm | Món thường gặp | Ghi chú |
|---|---|---|
| Tái sử dụng, tái chế | Giấy, bìa thùng, vỏ hộp sữa giấy, chai nhựa, lon nhôm, chai lọ thuỷ tinh nguyên, đồ kim loại, quần áo cũ còn dùng được | Tráng sơ, để ráo, gấp dẹp |
| Rác thực phẩm | Thức ăn thừa, vỏ rau củ quả, bã trà, bã cà phê, vỏ trứng, xương nhỏ, lá cây, hoa héo | Chắt ráo nước, buộc kín |
| Rác sinh hoạt khác | Tã, băng vệ sinh, giấy vệ sinh đã dùng, túi nilon bẩn, hộp xốp dính dầu mỡ, sành sứ vỡ, bụi quét nhà, khẩu trang | Buộc kín, vật sắc gói riêng |
| Để riêng, không trộn | Pin, bóng đèn, nhiệt kế thuỷ ngân, thuốc hết hạn, bình xịt côn trùng, vỏ chai dầu nhớt | Mang tới điểm thu nhận riêng |
Có vài món hay làm người ta lúng túng. Hộp giấy đựng thức ăn mang về dính dầu mỡ nhiều thì vào rác khác, không còn tái chế được. Ly nhựa trà sữa tráng sơ thì là nhựa tái chế, nhưng ống hút và nắp dính đường thì nhiều nơi xếp vào rác khác. Khi không chắc, hỏi công nhân thu gom khu mình họ nhận thế nào.
Bố trí chỗ để rác trong bếp nhà phố hẹp
Lý do lớn nhất khiến nhiều nhà bỏ cuộc sau vài tuần là không có chỗ để ba cái thùng. Không cần ba thùng to như nhau. Rác thực phẩm sinh ra nhiều nhất nhưng phải đổ hằng ngày, nên chỉ cần một thùng nhỏ có nắp kín đặt ngay cạnh bồn rửa. Rác khác cũng một thùng vừa phải dưới gầm bếp hoặc cạnh cửa. Rác tái chế ít mùi, đầy chậm, nên để xa hơn: một túi vải to treo sau cửa, một thùng các tông ở gầm cầu thang hay ngoài ban công.
Nhà chung cư nhỏ có thể dùng thùng rác hai ngăn chung một nắp cho rác thực phẩm và rác khác, còn rác tái chế gom vào một túi treo ở lô gia. Nhà có sân thì đặt thùng tái chế ngoài sân, có nắp che mưa. Đặt thùng sao cho người nấu ăn chỉ cần quay người là bỏ được, vì thùng nào phải bước ba bước mới tới, người ta sẽ bỏ nhầm vào thùng gần nhất.
Dùng màu hoặc hình dán đơn giản trên nắp để cả nhà nhận ra, kể cả trẻ nhỏ và người già: chẳng hạn thùng có hình chiếc lá cho rác thực phẩm, thùng có hình chai cho đồ tái chế. Một tờ giấy liệt kê ngắn dán trong cánh tủ bếp trong vài tuần đầu cũng giúp nhiều, cho tới khi ai cũng quen tay.
Giữ rác thực phẩm không bốc mùi, không ruồi
Rác thực phẩm là nhóm gây khó chịu nhất vì nhanh thối, nhất là mùa nóng. Bí quyết nằm ở nước: rác càng ướt càng nhanh bốc mùi. Chắt kỹ nước canh thừa, để ráo bã trà, vắt sơ vỏ trái cây trước khi bỏ vào thùng. Lót đáy thùng một lớp giấy báo cũ hoặc bìa các tông để hút nước rỉ ra.
Đậy nắp kín và đổ mỗi ngày, đừng để quá một ngày rưỡi. Vỏ tôm, ruột cá, xương thịt sống là thứ bốc mùi mạnh nhất; nếu chưa tới giờ xe rác, gói kín lại và để tạm ngăn đá, sáng hôm sau mới bỏ ra. Rắc một ít bã cà phê khô hoặc tro bếp lên trên cũng làm dịu mùi.
Nhà có sân, có chậu cây hoặc mảnh vườn nhỏ có thể tự ủ một phần rác thực phẩm thành phân bón: vỏ rau, bã trà, bã cà phê, vỏ trứng đập nhỏ, lá khô. Cách đơn giản là một thùng nhựa có lỗ thoáng, xếp xen kẽ lớp rác xanh và lớp lá khô hoặc đất, giữ ẩm vừa phải. Không bỏ thịt, cá, dầu mỡ vào thùng ủ tại nhà vì dễ hôi và thu hút chuột. Việc ủ là tuỳ chọn; không ủ thì vẫn giao cho xe thu gom như bình thường.
Rác tái chế: làm sạch sơ, gấp gọn, bán hay cho
Rác tái chế chỉ có giá trị khi sạch và khô. Chai nhựa, hộp sữa giấy, lon bia tráng qua bằng nước rửa chén còn lại sau khi rửa bát, để ráo rồi bóp dẹp. Bìa thùng các tông gỡ băng keo, gấp phẳng, buộc thành xấp. Giấy báo, giấy vụn gom riêng, không để dính nước. Chai lọ thuỷ tinh còn nguyên thì giữ nguyên, đừng đập.
Ở nhiều khu phố, rác tái chế đi theo con đường quen thuộc: bán cho người mua ve chai đi rao, mang ra tiệm thu mua phế liệu trong khu, hoặc cho người nhặt ve chai, công nhân thu gom. Đó là một cách giữ cho số đồ này không vào bãi chôn lấp. Một số khu có ngày hoặc điểm nhận riêng đồ tái chế; một số chương trình của phường, trường học đổi đồ tái chế lấy cây xanh hay đồ dùng.
Quần áo, giày dép cũ còn mặc được thì giặt sạch và gửi các điểm quyên góp, tủ đồ cộng đồng hoặc nhà văn hoá khu phố khi có đợt nhận. Đồ điện tử nhỏ hỏng như điện thoại, sạc, tai nghe, dây cáp không bỏ chung với nhựa thường; giữ riêng để bán cho tiệm thu mua đồ điện cũ hoặc mang tới điểm thu hồi khi có chương trình.
Rác khác và mấy món phải để riêng
Nhóm rác sinh hoạt khác là những gì không tái chế được và không phải đồ ăn: tã giấy, băng vệ sinh, khăn giấy đã dùng, bụi quét nhà, túi nilon dơ, hộp xốp dính dầu, sành sứ vỡ, đồ nhựa hỗn hợp. Nhóm này buộc kín, mảnh sành vỡ gói kỹ bằng nhiều lớp giấy và nói với công nhân khi đưa. Tã giấy cuộn chặt, bỏ vào túi riêng để tránh mùi.
Bên cạnh ba nhóm, mỗi nhà nên có một hộp nhỏ có nắp để giữ những món nguy hại: pin tiểu, pin cúc áo, bóng đèn huỳnh quang hỏng, nhiệt kế thuỷ ngân vỡ, vỏ bình xịt côn trùng, vỏ chai dầu nhớt, thuốc hết hạn. Những món này không nhiều, một năm có khi chỉ đầy một hộp bánh, nhưng nếu trộn vào rác thường thì gây hại lâu dài cho đất và nước.
Đặt hộp này ở chỗ trẻ con không với tới, xa bếp và nguồn nhiệt. Đầu cực pin dán băng keo cách điện để tránh chạm nhau gây nóng. Khi phường, trường học hoặc siêu thị trong khu có đợt thu gom, mang cả hộp tới một lần. Không đốt pin, không đập bóng đèn, không đổ thuốc xuống bồn cầu hay cống.
Những chỗ hay phân loại nhầm
Bỏ rác thực phẩm kèm cả túi nilon đựng đồ chợ. Túi nilon dính máu cá, nước rau thì thuộc rác khác, không phải rác thực phẩm. Nhiều nhà quen tay cho cả túi vào thùng rác bếp, làm nhóm rác thực phẩm lẫn nhựa và không ủ hay xử lý riêng được nữa.
Cho chai nhựa còn nước, còn sữa vào thùng tái chế. Chai còn chất lỏng sẽ rỉ ra, làm ướt cả xấp bìa giấy, mấy hôm sau bốc mùi chua. Đổ hết, tráng sơ, để ráo rồi mới bỏ vào; việc này mất vài giây mỗi chai.
Coi khăn giấy, giấy vệ sinh là giấy tái chế. Giấy đã dùng lau tay, lau miệng, dính dầu mỡ thì không tái chế được, thuộc rác khác. Chỉ giấy khô, sạch như báo, vở cũ, bìa thùng mới vào nhóm tái chế.
Để pin, bóng đèn lẫn trong ngăn kéo rồi quên. Pin cũ nằm rải rác khắp nhà, tới lúc dọn dẹp lại bị quét chung vào túi rác. Có một hộp riêng cố định là cách duy nhất để không quên.
Giao rác cho đúng chuyến và để cả nhà cùng làm
Hỏi khu mình thu riêng hay chung. Có khu xe thu rác thực phẩm và rác khác vào những ngày khác nhau, có khu vẫn thu cùng chuyến nhưng xếp vào ngăn riêng trên xe. Hỏi công nhân hoặc tổ trưởng để giao cho đúng, kẻo phân loại ở nhà xong lại bị đổ chung.
Dùng túi theo đúng quy cách nếu địa phương yêu cầu. Một số nơi quy định màu túi hoặc loại túi cho từng nhóm. Làm theo hướng dẫn đó giúp công nhân nhận ra ngay, không phải mở túi kiểm tra.
Giao việc rõ ràng trong nhà. Người nấu ăn lo rác thực phẩm, trẻ lớn phụ trách gấp hộp và chai tái chế, người lớn mang hộp đồ nguy hại đi khi có đợt thu. Việc nhỏ chia ra thì không ai thấy nặng.
Kiên nhẫn trong một tháng đầu. Phân loại là một thói quen, cần vài tuần mới thành nếp. Bỏ nhầm thì nhặt ra, nhắc nhẹ, đừng biến nó thành chuyện cãi nhau trong bếp. Sau một tháng, phần lớn gia đình thấy rác khác giảm hẳn và thùng rác bếp sạch hơn trước.
Câu hỏi thường gặp
Phân loại rác tại nhà gồm mấy loại?
Theo nguyên tắc của luật hiện hành, rác sinh hoạt chia ba nhóm: rác có thể tái sử dụng, tái chế; rác thực phẩm; và rác sinh hoạt khác. Pin, bóng đèn, thuốc hết hạn là rác nguy hại cần để riêng thêm.
Hộp xốp đựng cơm dính dầu mỡ là rác gì?
Hộp xốp và hộp giấy dính nhiều dầu mỡ, thức ăn thường không còn tái chế được nên xếp vào rác sinh hoạt khác. Nếu chỉ dính ít và tráng sạch được thì một số nơi vẫn nhận, nên hỏi công nhân thu gom khu mình.
Làm sao để rác thực phẩm không bốc mùi?
Chắt ráo nước trước khi bỏ, lót giấy báo dưới đáy thùng, đậy nắp kín và đổ mỗi ngày. Vỏ tôm, ruột cá chưa tới giờ xe rác thì gói kín để tạm ngăn đá, sáng hôm sau mới mang ra.
Khu mình xe rác vẫn đổ chung thì phân loại có ích gì?
Rác tái chế tách riêng vẫn đi được đường khác như bán ve chai, cho người thu nhặt, và rác nguy hại không lẫn vào rác thường. Nên hỏi tổ dân phố về lộ trình thu riêng của địa phương để giao đúng khi được áp dụng.
Pin cũ có được bỏ chung vào rác tái chế không?
Không nên. Pin là rác nguy hại, cần giữ riêng trong hộp có nắp, dán băng keo đầu cực và mang tới điểm thu hồi pin ở siêu thị, cửa hàng điện máy hoặc đợt thu gom của phường, trường học.
Có bắt buộc phải tự ủ rác thực phẩm ở nhà không?
Không bắt buộc. Ủ phân tại nhà là lựa chọn cho nhà có sân hoặc chậu cây. Nếu không ủ, cứ đựng rác thực phẩm riêng, buộc kín và giao cho xe thu gom theo hướng dẫn của địa phương.