Pin cũ, bóng đèn huỳnh quang hỏng và thuốc hết hạn là rác nguy hại của gia đình: không bỏ chung vào túi rác thường, mà cất riêng trong hộp có nắp rồi mang tới điểm thu nhận như thùng thu hồi pin ở siêu thị, cửa hàng điện máy, trường học, các đợt thu gom của phường, hoặc hỏi nhà thuốc, trạm y tế về thuốc hết hạn. Khi quanh nhà chưa có điểm nhận, vẫn có cách cất và bỏ an toàn hơn so với ném thẳng vào thùng rác.
Bài này đi theo từng món: vì sao không bỏ chung, cất tạm ở nhà ra sao, tìm điểm nhận quanh khu thế nào, pin điện thoại phồng và sạc dự phòng hỏng cần cẩn thận gì, làm gì khi bóng đèn vỡ trong nhà, và thuốc, kim tiêm đã dùng bỏ thế nào. Phần cuối là cách cả xóm gom chung để mỗi nhà không phải tự đi.
Vì sao những món này không bỏ chung với rác thường
Pin tiểu, pin cúc áo, pin sạc chứa kim loại và hoá chất. Bị nghiền trong xe ép rác hay nằm ở bãi chôn lấp, vỏ pin vỡ ra, chất bên trong ngấm dần vào đất và nước. Pin sạc loại lithium như pin điện thoại, pin máy tính, sạc dự phòng còn nguy hiểm theo cách khác: khi bị đè, bị chọc thủng, chúng có thể nóng lên và bốc cháy ngay trong thùng xe rác.
Bóng đèn huỳnh quang dạng ống và bóng compact xoắn chứa một lượng nhỏ thuỷ ngân. Một bóng không nhiều, nhưng hàng nghìn bóng vỡ trong xe rác và bãi rác thì đáng kể. Bóng đèn sợi đốt kiểu cũ và phần lớn bóng LED không chứa thuỷ ngân, tuy vậy bóng LED vẫn có mạch điện tử bên trong và nên đi theo đường đồ điện tử hỏng.
Thuốc hết hạn, thuốc thừa bỏ lẫn vào rác có thể bị người khác nhặt lại dùng, trẻ con hoặc vật nuôi ăn phải, hoặc ngấm vào nguồn nước khi bị đổ xuống cống. Kim tiêm, kim chích máu đã dùng thì có nguy cơ làm người thu gom bị đâm phải. Tách những món này ra là việc nhỏ nhưng bảo vệ được nhiều người.
Cất tạm ở nhà cho an toàn
Một hộp có nắp, để chỗ khô và cao. Dùng hộp nhựa hoặc hộp thiếc có nắp, để trên kệ cao, xa bếp, xa ổ điện và ngoài tầm với của trẻ nhỏ. Pin cúc áo đặc biệt nguy hiểm nếu trẻ nuốt phải, nên đừng để rời trong ngăn kéo.
Dán băng keo hai đầu cực pin. Pin cũ vẫn còn chút điện. Khi các đầu cực chạm nhau hoặc chạm kim loại như chìa khoá, đồng xu, pin có thể nóng lên. Dán một mẩu băng keo cách điện lên đầu cực, hoặc cho mỗi viên pin vào túi nhỏ riêng.
Bóng đèn hỏng giữ nguyên vẹn. Gói bóng huỳnh quang hỏng trong giấy báo, hoặc cho lại vào hộp giấy của bóng mới, dựng ở góc an toàn để không bị va vỡ. Không bẻ đôi bóng ống dài cho vừa thùng rác.
Thuốc để nguyên trong vỉ, hộp. Gom thuốc hết hạn, thuốc không còn dùng vào một túi kín riêng, giữ nguyên vỉ và hộp để người nhận biết đó là gì. Không để chung hộp với pin.
Tìm điểm thu nhận quanh nhà
Mạng lưới thu hồi mỗi nơi mỗi khác, có khu rất sẵn, có khu gần như chưa có. Bảng dưới là những chỗ thường nhận; nên hỏi trước khi mang tới vì chương trình có thể đã dừng hoặc chỉ nhận theo đợt.
| Món | Chỗ thường nhận | Hỏi gì trước |
|---|---|---|
| Pin tiểu, pin cúc áo | Thùng thu hồi pin ở siêu thị, cửa hàng điện máy, một số trường học, toà nhà văn phòng | Thùng còn đặt không, có nhận pin sạc không |
| Pin điện thoại, sạc dự phòng, đồ điện tử nhỏ | Cửa hàng điện thoại, điện máy có chương trình thu đồ cũ; đợt thu gom rác điện tử | Có nhận pin phồng không, cần bọc thế nào |
| Bóng huỳnh quang, bóng compact | Cửa hàng bán đèn, điện máy có chương trình thu hồi; đợt thu gom của phường | Nhận bóng nguyên hay cả bóng vỡ |
| Thuốc hết hạn, thuốc thừa | Hỏi nhà thuốc quen, trạm y tế phường, bệnh viện gần nhà | Có nhận thuốc của người dân không |
| Kim tiêm, kim chích máu đã dùng | Hỏi trạm y tế phường hoặc nơi khám chữa bệnh đang theo dõi | Có nhận hộp kim của người bệnh tại nhà không |
Ngoài ra, nhiều phường, trường học, đoàn thanh niên tổ chức ngày hội thu gom rác thải nguy hại hoặc đổi pin cũ lấy cây xanh, đồ dùng học tập vài lần mỗi năm. Hỏi tổ dân phố hoặc để ý thông báo ở nhà văn hoá khu phố, loa phường; ghi vào danh bạ quanh nhà để lần sau khỏi phải đi hỏi lại.
Pin điện thoại phồng, sạc dự phòng hỏng: cẩn thận hơn pin thường
Pin điện thoại, máy tính bảng, sạc dự phòng bị phồng là pin đã hỏng bên trong. Dấu hiệu dễ thấy là vỏ máy bị kênh, màn hình bị đẩy lên, sạc dự phòng phình ra và nóng bất thường. Lúc này ngừng sạc ngay, tháo khỏi ổ điện, đặt trên nền gạch hoặc bề mặt không cháy, xa rèm, giường, giấy.
Đừng chọc thủng, ép dẹp, cắt mở hay vứt vào lửa để "cho xẹp". Không bỏ vào thùng rác thường, vì trong xe ép rác chúng có thể bị đè vỡ và bốc cháy. Mang tới cửa hàng sửa chữa, cửa hàng điện thoại hoặc điện máy để hỏi họ có thu nhận pin hỏng không; trên đường mang đi, cho vào hộp kim loại hoặc túi chống cháy nếu có, hoặc bọc trong vài lớp giấy, không để trong túi quần.
Với thiết bị còn dùng được mà chỉ pin phồng, mang ra tiệm sửa điện thoại nhỏ gần nhà để thay pin, và nhờ tiệm giữ lại pin cũ để họ gom chung với hàng tháo ra của tiệm. Nhiều tiệm vẫn có đầu mối thu gom pin hỏng; hỏi một câu là biết.
Bóng đèn huỳnh quang vỡ trong nhà: làm theo thứ tự này
Bóng huỳnh quang vỡ không phải chuyện đáng hoảng, nhưng nên làm đúng để hơi thuỷ ngân bay bớt và không lan ra nhà. Các bước dưới đây là cách xử lý thường được khuyến cáo cho gia đình.
- Cho trẻ nhỏ, người già, vật nuôi ra khỏi phòng. Mở cửa sổ, tắt quạt và điều hoà, để phòng thoáng tự nhiên khoảng mười lăm, hai mươi phút.
- Đeo găng tay. Dùng một tờ bìa cứng gạt các mảnh vỡ vào giữa, không dùng tay trần nhặt.
- Dùng băng keo dính các mảnh nhỏ và bột trắng còn sót trên sàn. Không dùng máy hút bụi và không quét bằng chổi, vì làm bụi và hơi phát tán khắp phòng.
- Cho tất cả mảnh vỡ, bìa, băng keo, găng tay vào lọ thuỷ tinh có nắp hoặc túi kín hai lớp, đặt ra ngoài trời, ở chỗ an toàn.
- Mang túi đó tới điểm thu gom rác nguy hại hoặc đợt thu gom của phường; nếu chưa có, ghi rõ bên ngoài và đưa tận tay công nhân thu gom kèm lời dặn.
- Rửa tay bằng xà phòng. Phòng tiếp tục để thoáng thêm vài giờ.
Nhiệt kế thuỷ ngân bị vỡ cũng xử lý theo cách tương tự: không dùng máy hút bụi, gom các giọt thuỷ ngân bằng bìa cứng và băng keo, cho vào lọ kín. Nhà nào còn nhiệt kế thuỷ ngân cũ nên thay bằng nhiệt kế điện tử để khỏi lo chuyện này.
Thuốc hết hạn và kim tiêm đã dùng
Cách tốt nhất với thuốc hết hạn là hỏi nhà thuốc quen hoặc trạm y tế phường có nhận lại để xử lý không. Một số nơi nhận, một số nơi chưa. Khi hỏi, mang theo túi thuốc đã gom, giữ nguyên vỉ và hộp. Nhân tiện, nhờ dược sĩ xem giúp tủ thuốc gia đình còn món nào nên bỏ; đó cũng là lúc tốt để tự nhắc mình đừng mua thuốc trữ quá nhiều.
Nếu quanh nhà chưa có nơi nhận, có thể làm như nhiều hướng dẫn cho hộ gia đình: lấy thuốc viên ra khỏi vỉ, trộn với bã cà phê đã dùng, đất hoặc cát mèo cho mất hình dạng và khó bị nhặt lại, cho vào túi kín rồi bỏ vào rác sinh hoạt khác. Thuốc nước, siro thì đổ vào túi có giấy vụn để thấm. Không đổ thuốc xuống bồn cầu, bồn rửa hay cống. Bóc hoặc gạch tên người bệnh trên hộp thuốc trước khi bỏ.
Người bệnh tự tiêm hoặc đo đường huyết tại nhà nên có một chai nhựa cứng có nắp vặn, như chai nước giặt cũ, để bỏ kim tiêm và kim chích máu đã dùng. Đầy khoảng ba phần tư thì đóng chặt nắp, quấn băng keo và hỏi trạm y tế hoặc nơi đang theo dõi bệnh có nhận không. Không đậy nắp kim bằng tay, không bỏ kim rời vào túi rác. Những thắc mắc về việc dùng thuốc, ngưng thuốc hay đổi thuốc thì hỏi bác sĩ, dược sĩ đang theo dõi, không tự quyết vì thấy thuốc sắp hết hạn.
Gom chung cả xóm: một người đi thay cả chục nhà
Đi một chuyến mang mấy viên pin tới siêu thị thì ngại, nhưng gom của cả tổ dân phố rồi mang đi một lần thì đáng. Một số khu đặt một thùng nhỏ có nắp ở nhà tổ trưởng hoặc nhà văn hoá để cư dân bỏ pin cũ; vài tháng một lần, một người mang tới điểm thu hồi hoặc giao trong đợt thu gom của phường.
Nếu muốn khởi xướng, bắt đầu nhỏ: hỏi tổ trưởng có đồng ý đặt thùng không, ghi rõ thùng chỉ nhận pin và bóng đèn, không nhận rác khác; chọn người giữ thùng và hẹn lịch mang đi. Với trường học, các lớp thi nhau gom pin cũ là cách quen thuộc để trẻ hiểu vì sao không vứt pin bừa bãi, miễn người lớn lo phần đóng gói và mang đi.
Ghi những điểm nhận đã biết vào danh bạ quanh nhà, kèm giờ mở cửa và món họ nhận. Thông tin này đổi khá nhanh, nên mỗi lần đi, hỏi lại một câu xem chương trình còn không. Khi cả xóm cùng biết chỗ, những hộp pin cũ trong nhà sẽ không còn nằm im năm này qua năm khác.
Câu hỏi thường gặp
Pin cũ bỏ ở đâu quanh nhà?
Thường có thùng thu hồi pin ở siêu thị, cửa hàng điện máy, một số trường học và toà nhà, cùng các đợt thu gom của phường. Trong lúc chờ, cất pin trong hộp có nắp, dán băng keo đầu cực và để xa tầm tay trẻ nhỏ.
Bóng đèn huỳnh quang hỏng có bỏ vào thùng rác được không?
Không nên, vì bóng huỳnh quang chứa một lượng nhỏ thuỷ ngân. Giữ bóng nguyên vẹn, gói trong giấy hoặc hộp cũ, mang tới cửa hàng đèn, điện máy có chương trình thu hồi hoặc đợt thu gom rác nguy hại của phường.
Làm vỡ bóng đèn huỳnh quang trong phòng thì làm gì?
Cho người và vật nuôi ra ngoài, mở cửa sổ, tắt quạt và điều hoà. Gom mảnh vỡ bằng bìa cứng và băng keo, không dùng máy hút bụi, cho vào lọ hoặc túi kín đặt ngoài trời và rửa tay sạch.
Thuốc hết hạn có nên đổ xuống bồn cầu không?
Không nên. Hãy hỏi nhà thuốc hoặc trạm y tế có nhận lại không. Nếu chưa có nơi nhận, bóc khỏi vỉ, trộn với bã cà phê hoặc đất, cho vào túi kín và bỏ vào rác sinh hoạt khác.
Pin điện thoại bị phồng xử lý thế nào?
Ngừng sạc ngay, đặt trên nền không cháy, không chọc thủng hay ép dẹp. Mang tới tiệm sửa hoặc cửa hàng điện thoại để thay và hỏi họ thu nhận pin hỏng; không bỏ vào thùng rác thường vì có thể bốc cháy.
Kim tiêm insulin đã dùng bỏ ở đâu?
Bỏ vào chai nhựa cứng có nắp vặn, đầy khoảng ba phần tư thì đóng chặt và quấn băng keo. Hỏi trạm y tế phường hoặc nơi đang theo dõi bệnh có nhận hộp kim không, tránh bỏ kim rời vào túi rác.