Danh bạ cho người giúp việc hay người trông nhà khi cả nhà đi vắng cần bốn phần: liên lạc với chủ nhà và người thay mặt, việc khẩn báo cho ai, việc hằng ngày mua ở đâu, và những lưu ý riêng của căn nhà. Người ở lại thường giỏi việc nhà nhưng không thuộc khu phố như chủ nhà. Một tờ danh bạ rõ ràng, cộng một vòng đi bàn giao trước khi đi, giúp họ xử lý được hầu hết tình huống mà không phải gọi hỏi liên tục.
Bài này đi qua từng phần của tờ danh bạ, những thông tin không nên ghi vào đó vì lý do an toàn, và cách bàn giao thực tế. Nội dung áp dụng cho người giúp việc ở lại khi chủ đi xa, người thân sang trông nhà dịp Tết, hay người được nhờ tưới cây, cho thú cưng ăn mỗi ngày.
Người ở lại cần biết gì khác với chủ nhà
Chủ nhà biết tiệm tạp hoá nào đầu hẻm, biết nhà thuốc nào mở tối, biết gọi ai khi cúp nước. Những điều đó nằm trong đầu, chưa bao giờ phải viết ra. Người giúp việc mới, hay người thân ở nơi khác tới trông nhà, không có những hiểu biết đó. Họ cũng ngại gọi hỏi chủ nhà quá nhiều, nhất là khi chủ đang đi công tác hay đang nghỉ ngơi.
Điểm khác thứ hai là quyền quyết định. Chủ nhà tự quyết được việc gọi thợ, chi tiền, cho ai vào nhà. Người ở lại thì không chắc mình được làm tới đâu. Thiếu hướng dẫn, có người quá dè dặt, không dám xử lý cả việc đơn giản; có người lại quá tự tin, cho người lạ vào sửa đồ mà chưa hỏi ai.
Vì vậy danh bạ cho người ở lại không chỉ là danh sách số và địa chỉ. Nó cần kèm theo những câu ngắn về việc được làm và việc phải hỏi trước. Ví dụ giả định: mua đồ ăn ở tiệm tạp hoá thì ghi sổ, cuối tháng chủ trả; cần gọi thợ sửa bất cứ thứ gì thì gọi chủ nhà trước. Những câu như vậy giúp người ở lại yên tâm làm, và chủ nhà yên tâm đi.
Phần một: liên lạc với chủ nhà và người thay mặt
Chủ nhà, hai người. Ghi số của hai người trong nhà, phòng khi một người không nghe máy vì đang trên máy bay, đang họp hay ở vùng sóng yếu. Ghi khung giờ nên gọi nếu chủ đi nơi lệch múi giờ.
Người thay mặt gần nhà. Một người thân hoặc bạn bè ở gần, đã đồng ý sẵn sàng chạy tới khi cần quyết định tại chỗ. Người ở lại cần biết rõ: khi không liên lạc được chủ nhà, hỏi người này.
Hàng xóm sát vách. Chỉ ghi nếu hàng xóm đã đồng ý. Đây là người tới nhanh nhất khi có chuyện, và cũng là người nhận ra sớm nhất nếu có ai lạ ra vào.
Ban quản lý toà nhà hoặc bảo vệ. Với chung cư, ghi cách liên hệ ban quản lý, bảo vệ sảnh, kỹ thuật toà nhà. Phần lớn sự cố điện nước trong căn hộ đi qua đầu mối này trước.
Cách báo tin hằng ngày. Thoả thuận trước: có cần nhắn tin báo tình hình mỗi ngày không, nhắn giờ nào, nhắn gì. Một tin ngắn mỗi tối giúp cả hai bên yên tâm, và chủ nhà biết sớm nếu có gì bất thường.
Phần hai: việc khẩn, báo đúng nơi và không tự sửa
Phần việc khẩn đặt ngay đầu tờ danh bạ, chữ to. Gồm: cấp cứu, báo cháy, công an phường, nơi báo mất điện, mất nước của khu, thợ khoá. Kèm mỗi dòng một câu hướng dẫn ngắn. Khi gọi cấp cứu hay báo cháy, nói địa chỉ trước; địa chỉ nhà nên được ghi đầy đủ ngay dưới dòng này để người ở lại đọc lên.
Ghi rõ vị trí cầu dao tổng, van nước tổng, van khoá gas của căn nhà, và nói rõ việc được làm: khi có mùi khét hay chập điện thì ngắt cầu dao tổng rồi báo; khi vỡ ống nước thì khoá van tổng rồi báo; khi ngửi thấy mùi gas thì khoá van, mở cửa cho thoáng, không bật tắt công tắc điện, ra ngoài và gọi người có chuyên môn. Không yêu cầu người ở lại tự sửa điện, nước hay gas trong bất kỳ trường hợp nào.
Với sự cố về người, như ai đó trong nhà ngã, khó thở, bất tỉnh, ghi một câu thật rõ: gọi cấp cứu trước, gọi chủ nhà sau. Nếu nhà có người già hoặc người đang điều trị bệnh, ghi thêm tên cơ sở y tế đang theo dõi và chỗ cất sổ khám bệnh, để mang theo khi đi cấp cứu. Danh bạ không ghi tên thuốc hay liều dùng; việc cho uống thuốc, nếu có, cần được chủ nhà hướng dẫn trực tiếp và ghi riêng theo chỉ định của nhân viên y tế.
Phần ba: việc hằng ngày quanh nhà
Phần này giúp người ở lại không phải hỏi những câu lặt vặt. Ghi ngắn, kèm vị trí bằng mốc dễ nhận.
- Chợ hoặc tiệm tạp hoá quen: mở giờ nào, có ghi sổ cho nhà mình không hay trả tiền ngay, có giao hàng trong hẻm không.
- Nước uống đóng bình, gas: đặt ở đâu, đặt bằng cách nào, khi nhận bình gas thì kiểm tem và nhờ người giao lắp, kiểm rò ngay.
- Lịch thu gom rác: xe rác đi qua giờ nào, để rác ở đâu, ngày nào thu rác tái chế nếu khu có phân loại.
- Nhà thuốc gần nhất và nhà thuốc mở tối, để mua những thứ thông thường như băng dán, nước muối.
- Chỗ vá xe gần nhà nếu người ở lại đi xe máy.
- Tiệm giặt sấy nếu chủ có gửi đồ đang chờ lấy: kèm phiếu và ngày hẹn.
Đi kèm phần này, ghi rõ khoản tiền chủ để lại cho chi tiêu hằng ngày nằm ở đâu, chi cho những việc gì, và cách ghi lại chi tiêu. Một cuốn sổ nhỏ để cạnh tờ danh bạ, ghi ngày, món, số tiền, là đủ để hai bên rõ ràng khi chủ về.
Phần bốn: thú cưng, cây cối và những điều riêng của căn nhà
Thú cưng. Ghi giờ cho ăn, lượng ăn, chỗ để thức ăn, chỗ dắt đi dạo, và phòng khám thú y gần nhất. Kèm một câu: khi thú cưng bỏ ăn, nôn nhiều hay có dấu hiệu bất thường thì báo chủ và đưa tới bác sĩ thú y, không tự cho uống thuốc.
Cây cối. Cây nào tưới mỗi ngày, cây nào vài ngày một lần, cây nào không được tưới nhiều. Ảnh chụp từng chậu kèm ghi chú giúp người ở lại không nhầm.
Những thứ hay trục trặc. Cánh cửa phải nhấc lên mới khoá được, bình nóng lạnh phải bật trước bao lâu, máy giặt hay báo lỗi khi quá tải. Chủ nhà quen nên không để ý, người mới sẽ lúng túng.
Người được phép vào nhà. Ghi rõ ai được vào trong thời gian vắng: người thân nào, thợ nào đã hẹn trước. Mọi người khác, kể cả người tự xưng là thợ điện, nhân viên công ty nước hay người quen của chủ, đều phải gọi xác nhận với chủ nhà trước khi mở cửa.
Những gì không nên ghi trong tờ danh bạ
Tờ danh bạ dán ở chỗ dễ thấy trong nhà, có thể bị người khác nhìn thấy: thợ tới sửa đồ, người giao hàng bước vào, khách ghé chơi. Vì vậy không ghi mật khẩu wifi kèm mật khẩu khác trên cùng tờ, không ghi mã két, không ghi chỗ cất tiền hay vàng, không ghi số tài khoản ngân hàng. Những thông tin cần thiết cho người ở lại, như mật khẩu wifi, nói trực tiếp hoặc ghi ở tờ riêng cất kín.
Không ghi lịch đi và lịch về của chủ nhà trên tờ dán, cũng không đăng ảnh hay thông tin cả nhà đang đi xa lên mạng xã hội trong lúc nhà chỉ có người trông. Một tờ giấy ghi cả nhà vắng tới ngày nào là thông tin kẻ gian rất muốn biết. Người ở lại cần biết ngày chủ về thì chủ nói trực tiếp. Cũng không ghi những chuyện riêng của gia đình, như bệnh tật của từng người, những mâu thuẫn với hàng xóm.
Nếu người ở lại cần một bản danh bạ trên điện thoại, gửi bản rút gọn chỉ gồm những dòng cần thiết, và nhắc họ không chuyển tiếp cho người khác. Khi chủ về, xin xoá bản đó hoặc ít nhất đổi những thông tin nhạy cảm đã chia sẻ như mật khẩu cửa từ, mật khẩu wifi.
Bàn giao: đi một vòng cùng người ở lại trước khi đi
Tờ danh bạ chỉ phát huy khi người ở lại đã tận mắt thấy những chỗ được ghi. Dành một buổi trước ngày đi để bàn giao.
- Đi một vòng trong nhà: chỉ cầu dao tổng, van nước, van gas, chỗ để chìa khoá dự phòng, chỗ cất sổ khám bệnh nếu có người già.
- Đi một vòng quanh khu: chỉ tiệm tạp hoá, nhà thuốc, chỗ để rác, giới thiệu người ở lại với hàng xóm sát vách và chủ tiệm quen.
- Đọc tờ danh bạ cùng nhau, hỏi người ở lại chỗ nào chưa rõ, sửa ngay trên giấy.
- Thử gọi một lần cho người thay mặt gần nhà để hai bên nghe giọng nhau, biết nhau là ai.
- Thoả thuận lại việc được làm và việc phải hỏi trước, chi tiêu hằng ngày và cách báo tin mỗi tối.
- Để lại một bản danh bạ dự phòng ở chỗ thứ hai trong nhà, ví dụ mặt trong cánh cửa ra vào, phòng khi tờ chính bị ướt hay thất lạc.
Khi chủ về, dành ít phút nghe người ở lại kể những gì đã xảy ra, những chỗ danh bạ thiếu hay sai. Sửa tờ danh bạ ngay hôm đó để lần đi sau dùng lại được, không phải soạn từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Danh bạ cho người trông nhà cần những phần nào?
Bốn phần: liên lạc với chủ nhà và người thay mặt gần nhà, việc khẩn báo cho ai kèm vị trí cầu dao và van nước, việc hằng ngày như chợ, gas, rác, và những điều riêng của căn nhà như thú cưng, cây cối.
Có nên cho người giúp việc tự gọi thợ sửa khi nhà hỏng gì không?
Nên thoả thuận rõ trước khi đi. Cách an toàn là người ở lại chỉ ngắt cầu dao hoặc khoá van khi có sự cố, rồi báo chủ nhà hoặc người thay mặt quyết định gọi thợ nào. Không tự sửa điện, nước, gas.
Những thông tin nào không nên ghi trên tờ danh bạ dán trong nhà?
Không ghi mã két, chỗ cất tiền, vàng, số tài khoản, mật khẩu, lịch đi và về của chủ nhà, chuyện riêng của gia đình. Tờ dán có thể bị thợ, người giao hàng hay khách nhìn thấy.
Người lạ tự xưng là thợ điện hay nhân viên công ty nước thì xử lý sao?
Không mở cửa khi chưa gọi xác nhận với chủ nhà. Trong danh bạ nên ghi rõ những ai được phép vào nhà trong thời gian vắng, mọi người khác đều phải xác nhận trước.
Có cần dẫn người trông nhà đi một vòng khu phố không?
Nên. Chỉ tận nơi tiệm tạp hoá, nhà thuốc, chỗ để rác và giới thiệu với hàng xóm sát vách giúp người ở lại tự tin hơn nhiều so với chỉ đọc giấy.
Thú cưng ốm khi chủ đi vắng thì người trông nhà nên làm gì?
Báo chủ nhà và đưa tới phòng khám thú y đã ghi trong danh bạ, không tự cho uống thuốc. Chủ nên ghi sẵn phòng khám gần nhất và giờ làm việc trước khi đi.