Cây trên vỉa hè, dải phân cách, công viên là cây xanh công cộng, do đơn vị quản lý cây xanh đô thị hoặc UBND phường, xã quản lý; khi thấy cây nghiêng, nứt gốc, cành khô treo lơ lửng hay cành gãy sau bão, báo tổ trưởng dân phố và UBND phường, xã để họ cử người xử lý. Không tự cưa, tự chặt cây công cộng: vừa nguy hiểm vì cành rơi, vì dây điện, vừa có thể vi phạm quy định quản lý cây xanh. Cây trong khuôn viên nhà mình thì mình chịu trách nhiệm, nhưng cây lớn hoặc gần dây điện vẫn nên thuê người có nghề.
Bài này giúp người dân nhận ra cây nào là của ai, đọc những dấu hiệu cây có nguy cơ gãy đổ, báo cho đúng nơi kèm thông tin cần thiết, xử lý an toàn khi cành gãy chắn lối sau bão, và chủ động đề nghị cắt tỉa trước mùa mưa. Quy định cụ thể về quản lý cây xanh và việc tự trồng cây trên vỉa hè mỗi tỉnh, thành một khác; khi cần, hãy tra quy định hiện hành hoặc hỏi UBND phường, xã.
Cây trước nhà là của ai
Cây trên vỉa hè, dải phân cách, công viên. Đây là cây xanh công cộng. Ở thành phố thường có đơn vị chuyên quản lý cây xanh đô thị lo việc trồng, cắt tỉa, chặt hạ; ở nhiều nơi khác, UBND phường, xã quản lý trực tiếp. Dù cây đứng ngay trước cửa nhà mình và mình tưới nước cho nó mỗi ngày, nó vẫn là cây công cộng.
Cây trong khuôn viên đất nhà mình. Cây trong sân, trong vườn, trên phần đất của gia đình là của mình. Mình có trách nhiệm chăm sóc, cắt tỉa, và nếu cây đổ gây thiệt hại cho người khác, mình có thể phải chịu trách nhiệm.
Cây do dân tự trồng trên vỉa hè. Nhiều nhà tự trồng cây trên vỉa hè trước cửa. Tuỳ quy định từng địa phương, cây này có thể đã được tính vào cây xanh công cộng hoặc chủ nhà phải đăng ký, xin phép khi trồng, chặt. Hỏi UBND phường, xã nếu không rõ.
Cây ở đất chung của khu chung cư, khu đô thị. Cây trong khuôn viên chung cư, khu đô thị thường do ban quản lý hoặc chủ đầu tư chăm sóc. Báo ban quản lý trước, họ sẽ gọi đơn vị cây xanh hợp đồng với họ.
Dấu hiệu cây có nguy cơ gãy đổ
Không cần là chuyên gia để thấy một cây có vấn đề. Những dấu hiệu dưới đây, nếu thấy, nên chụp ảnh và báo sớm, nhất là trước mùa mưa bão.
| Dấu hiệu | Có thể do | Mức độ |
|---|---|---|
| Cây mới nghiêng sau mưa gió, đất quanh gốc nứt, bật lên | Rễ bị yếu, đất mềm | Nguy hiểm, báo ngay |
| Cành khô, cành gãy treo lơ lửng trên tán | Gió quật, cành chết | Nguy hiểm, báo ngay |
| Thân nứt dọc, có khe hở sâu | Thân bị tách, chịu lực kém | Cần kiểm tra sớm |
| Gốc có lỗ rỗng, mùn gỗ, nấm mọc nhiều | Mục rỗng bên trong | Cần kiểm tra sớm |
| Tán lệch hẳn một bên, cành vươn ra đường hoặc đè mái nhà | Thiếu cắt tỉa | Đề nghị cắt tỉa |
| Rễ làm nứt vỉa hè, nâng nền nhà | Rễ phát triển mạnh | Phản ánh để xử lý |
Một cây lớn nhìn rất xanh tốt vẫn có thể rỗng ở gốc. Ngược lại, một cây trông xơ xác vì vừa rụng lá theo mùa chưa chắc đã yếu. Vì vậy hãy báo khi thấy dấu hiệu, và để người có chuyên môn đánh giá, đừng tự kết luận.
Báo thế nào để được xử lý nhanh
Báo tổ trưởng dân phố và UBND phường, xã; ở thành phố có đơn vị quản lý cây xanh đô thị thì phường sẽ chuyển tiếp, hoặc mình phản ánh qua ứng dụng phản ánh hiện trường nếu địa phương có. Cây trong chung cư thì báo ban quản lý. Cây chạm dây điện thì báo thêm điện lực khu vực.
Thông tin cần có: vị trí chính xác, số nhà gần nhất, cây nằm phía nào của đường; loại cây nếu biết, độ lớn ước lượng như cao ngang tầng mấy của nhà bên cạnh; hiện tượng thấy được như nghiêng, nứt, cành treo; và mức độ ảnh hưởng: đè lên mái nhà, chạm dây điện, chắn lối đi, gần trường học. Chụp ảnh toàn cây và ảnh cận chỗ có vấn đề.
Cây nghiêng nguy hiểm, cành lớn treo trên đầu người đi đường thì nói rõ là khẩn cấp. Trong lúc chờ, nhắc người đi đường tránh, không đậu xe dưới tán, cho trẻ con ra khỏi khu vực. Ghi lại ngày báo, kênh báo, mã phản ánh để nhắc lại nếu sau vài ngày chưa ai đến.
Vì sao đừng tự cưa, tự chặt
Cây lớn và cành lớn nặng hơn ta tưởng rất nhiều. Một cành to bằng bắp chân khi rơi có thể làm vỡ mái tôn, gãy tay người đứng dưới. Người cưa cây không có dây an toàn, không có kỹ thuật hạ cành từng đoạn, dễ bị cành bật ngược, bị ngã từ thang, bị cưa máy giật. Những tai nạn như vậy xảy ra hằng năm, nhất là ngay sau bão khi ai cũng vội.
Rất nhiều cây trong khu dân cư mọc sát dây điện. Cưa một cành đang chạm hoặc gần dây điện, nhất là khi cành ướt, có nguy cơ bị điện giật qua cành, hoặc cành rơi kéo đứt dây gây chập cháy, mất điện cả khu. Đó là lý do việc tỉa cây gần dây điện phải có phối hợp với điện lực để cắt điện trước.
Về quy định, chặt hạ, dịch chuyển cây xanh công cộng thường phải được cơ quan có thẩm quyền cho phép và do đơn vị có chức năng thực hiện. Tự chặt cây trên vỉa hè, kể cả cây mình tự trồng, có thể bị xử lý theo quy định của địa phương. Muốn chặt hay cắt tỉa cây trước nhà, hãy làm đơn đề nghị gửi UBND phường, xã, nêu lý do và kèm ảnh.
Sau bão: cành gãy chắn hẻm, dọn sao cho an toàn
Sáng hôm sau một trận bão, hẻm có thể đầy lá, cành nhỏ và vài cành lớn chắn lối. Cả xóm có thể cùng dọn, miễn theo vài nguyên tắc.
- Trước khi chạm vào bất kỳ cành nào, nhìn kỹ xem có dây điện, dây cáp lẫn trong tán lá không. Có dây vướng thì để nguyên, báo điện lực.
- Chỉ dọn cành nhỏ, lá cây mà một hai người kéo được dễ dàng. Cành lớn, thân cây đổ thì để đơn vị cây xanh, phường xử lý.
- Không đứng dưới tán cây đã bị gãy một phần; cành treo trên cao có thể rơi tiếp bất cứ lúc nào.
- Gom cành lá gọn sát lề, không đè lên miệng cống, để xe chở cành của đơn vị cây xanh hoặc xe thu gom dọn theo lịch.
- Đeo găng tay, mang giày kín; cành gãy có gai, có đinh từ mái tôn bay xuống, có mảnh kính vỡ lẫn trong lá.
- Cây đổ đè lên nhà, xe, có người bị thương thì gọi cấp cứu, báo phường ngay, không tự kéo cây ra.
Sau bão, đơn vị cây xanh và phường thường phải xử lý rất nhiều điểm cùng lúc. Báo đủ thông tin và kiên nhẫn chờ, trong khi giữ cho khu vực nguy hiểm được khoanh lại, là cách giúp cả khu an toàn hơn là tự làm vội vàng.
Muốn trồng cây trước nhà: hỏi trước, chọn cây hợp chỗ
Nhiều gia đình muốn trồng một cây bóng mát trước cửa cho mát nhà, đẹp hẻm. Đó là ý tốt, nhưng vỉa hè là đất công, và nhiều tỉnh, thành có danh mục cây được trồng, cây hạn chế trồng và cây cấm trồng trên đường phố. Trước khi trồng, hỏi UBND phường, xã hoặc tổ trưởng xem có cần đăng ký không, loại cây nào được trồng ở tuyến đường mình.
Chọn cây hợp với chỗ đứng: vỉa hè hẹp, có dây điện phía trên thì không chọn cây thân gỗ lớn sẽ cao vượt dây sau vài năm. Tránh cây rễ ăn nổi làm nứt vỉa hè, nâng nền nhà, cây giòn dễ gãy khi gió lớn, cây có quả to rơi trúng người, cây có nhựa độc. Trồng cách xa miệng cống, hố ga, cột điện để rễ không phá công trình ngầm.
Khi cây còn nhỏ, cắm cọc chống và buộc mềm để cây đứng thẳng, tưới đều mùa khô. Khi cây lớn, đừng tự cưa ngọn hay chặt cành lớn cho gọn; muốn tỉa thì báo phường để cây được đưa vào đợt cắt tỉa chung. Một cây được chọn đúng và chăm đúng từ đầu sẽ ít khi trở thành mối lo của cả xóm mỗi mùa mưa bão.
Trước mùa mưa bão và khi có thiệt hại
Cách tốt nhất để tránh cây đổ là cắt tỉa trước mùa mưa bão. Nếu cây trước nhà có tán quá rậm, lệch hẳn một bên, cành vươn sát mái nhà hay dây điện, hãy đề nghị qua tổ trưởng hoặc gửi đơn tới UBND phường, xã từ những tháng khô ráo. Nhiều địa phương có kế hoạch cắt tỉa, khống chế chiều cao cây trước mùa bão; đề nghị sớm giúp cây trước nhà mình được đưa vào đợt đó.
Với cây trong sân nhà, chủ nhà tự chủ động: tỉa cành khô, cành vươn ra đường hay sang nhà hàng xóm, chằng chống cây mới trồng. Cây lớn, cây cao hơn mái nhà thì thuê thợ cắt tỉa cây có nghề, có dây an toàn và bảo hiểm; hỏi rõ họ có dọn cành và chở đi không.
Nếu cây đổ gây thiệt hại cho nhà cửa, xe cộ, chụp ảnh hiện trường trước khi dọn, báo phường để có xác nhận sự việc, và liên hệ công ty bảo hiểm nếu tài sản có mua bảo hiểm. Việc ai bồi thường còn tuỳ cây thuộc ai quản lý, có báo trước hay chưa, có phải thiên tai bất khả kháng hay không. Khi phát sinh tranh chấp, có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu quyền và cách làm hồ sơ cho đúng.
Câu hỏi thường gặp
Cây xanh trên vỉa hè trước nhà bị nghiêng thì báo ai?
Báo tổ trưởng dân phố và UBND phường, xã; ở thành phố có đơn vị quản lý cây xanh đô thị thì phường sẽ chuyển tiếp. Nếu cây chạm dây điện thì báo thêm điện lực khu vực.
Có được tự chặt cây trên vỉa hè trước nhà không?
Thường là không. Chặt hạ cây xanh công cộng cần được cơ quan có thẩm quyền cho phép và do đơn vị có chức năng thực hiện. Muốn chặt hay tỉa, làm đơn đề nghị gửi UBND phường, xã kèm ảnh và lý do.
Cành cây chạm dây điện có tự cắt được không?
Không nên. Cành ướt có thể dẫn điện, cành rơi có thể kéo đứt dây gây chập cháy. Báo điện lực để họ cắt điện và phối hợp tỉa cành an toàn.
Dấu hiệu nào cho thấy cây sắp đổ?
Cây mới nghiêng sau mưa gió, đất quanh gốc nứt hoặc bật lên, thân nứt dọc, gốc rỗng có mùn gỗ hay nấm, cành khô treo lơ lửng. Thấy những dấu hiệu này thì chụp ảnh và báo sớm.
Cây đổ đè hỏng nhà, xe thì ai bồi thường?
Còn tuỳ cây thuộc ai quản lý, đã có phản ánh trước chưa và có phải thiên tai bất khả kháng hay không. Chụp ảnh hiện trường, báo phường xác nhận, liên hệ bảo hiểm nếu có; tranh chấp thì hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Sau bão có nên tự dọn cành cây gãy trong hẻm không?
Cành nhỏ, lá cây thì cả xóm dọn được, nhưng phải kiểm tra không có dây điện lẫn trong tán. Cành lớn, thân cây đổ hoặc cành còn treo trên cao thì để đơn vị cây xanh và phường xử lý.