Chứng thực bản sao là việc phường xác nhận bản sao đúng với bản chính bạn mang tới; chứng thực chữ ký là xác nhận chữ ký trên giấy là của chính bạn, ký trước mặt người có thẩm quyền. Với cả hai việc, bạn cần mang bản chính giấy tờ (hoặc giấy cần ký), giấy tờ tuỳ thân còn hạn, và chuẩn bị sẵn bản sao nếu muốn nhanh. Hồ sơ đơn giản thường được trả trong ngày; hồ sơ nhiều trang, nhiều bản hoặc nộp sát giờ nghỉ có thể được hẹn sang ngày làm việc tiếp theo.
Bài dưới đây giải thích sự khác nhau giữa hai loại chứng thực, những thứ nên mang, các trường hợp hay bị từ chối, thời gian chờ thực tế và vài mẹo nhỏ. Quy định về chứng thực, thẩm quyền theo loại giấy tờ và lệ phí có thể thay đổi; trước khi đi, tra quy định hiện hành hoặc hỏi bộ phận một cửa của phường.
Bản sao, chữ ký và hợp đồng: ba việc khác nhau
Nhiều người gọi chung mọi việc ở bàn chứng thực là "đi công chứng giấy". Thật ra có ba việc thường gặp. Thứ nhất là chứng thực bản sao từ bản chính: bạn mang bằng tốt nghiệp, giấy khai sinh, học bạ, sổ đỏ… cùng bản photo, cán bộ đối chiếu rồi đóng dấu xác nhận bản photo đúng với bản gốc. Việc này không xét nội dung giấy tờ đúng hay sai, chỉ xét bản sao có khớp bản chính không.
Thứ hai là chứng thực chữ ký: bạn có một tờ giấy do mình viết hoặc điền sẵn như giấy uỷ quyền đơn giản, sơ yếu lý lịch, đơn đề nghị, và cần xác nhận chữ ký trên đó là của bạn. Cán bộ sẽ yêu cầu bạn ký trước mặt họ. Ở đây phường cũng không xác nhận nội dung trong giấy là đúng, chỉ xác nhận người ký.
Thứ ba là chứng thực hợp đồng, giao dịch, ví dụ một số hợp đồng liên quan đến nhà, đất, tài sản. Việc này phức tạp hơn, có thể phải có mặt đủ các bên và tuỳ loại có thể chọn làm ở phường hoặc ở văn phòng công chứng. Bài này chỉ nói hai việc đầu, là hai việc người dân trong khu phố hay cần nhất.
Mang gì cho từng việc
Danh sách dưới là phần cốt lõi theo nguyên lý chung. Một số giấy tờ đặc thù có thể cần thêm, nên đọc kỹ yêu cầu của nơi sẽ nhận bản chứng thực.
| Việc | Cần mang | Nên chuẩn bị thêm |
|---|---|---|
| Chứng thực bản sao | Bản chính giấy tờ | Bản photo rõ nét, đủ trang, đúng khổ giấy |
| Chứng thực bản sao nhiều loại | Bản chính từng loại | Xếp sẵn theo nhóm, ghi số bản mỗi loại |
| Chứng thực chữ ký | Giấy tờ cần ký, chưa ký | Đọc kỹ nội dung trước khi tới quầy |
| Cả hai việc | Căn cước hoặc giấy tờ tuỳ thân còn hạn | Tiền mặt lẻ hoặc chuẩn bị chuyển khoản lệ phí |
| Người nhờ làm hộ bản sao | Bản chính của chủ giấy tờ | Hỏi trước xem phường có nhận người khác mang tới không |
Với chứng thực chữ ký, đừng ký trước ở nhà. Giấy đã ký sẵn thường phải ký lại trên bản mới trước mặt cán bộ, mất thêm thời gian in lại.
Những trường hợp hay bị từ chối
Bản chính đã bị sửa, tẩy xoá. Giấy tờ có chỗ tẩy, viết đè, dán băng keo che chữ hay bị rách mất phần nội dung thường không được chứng thực bản sao. Nếu bản chính đã hư, cần đi xin cấp lại hoặc xin bản sao từ sổ gốc ở nơi đã cấp.
Giấy tờ không còn giá trị hoặc bị cấm sao. Một số giấy tờ đã hết hiệu lực, hoặc có ghi rõ không được sao chụp, có thể bị từ chối. Cán bộ sẽ nói lý do; khi đó hỏi họ cách xử lý thay thế.
Bản photo mờ, thiếu trang. Bản photo không đọc được chữ, mất góc, mất số trang, hoặc chỉ photo một mặt trong khi bản chính có nội dung hai mặt. Photo lại ngay ở tiệm gần đó thường nhanh hơn tranh luận.
Giấy cần ký có nội dung trái pháp luật. Chứng thực chữ ký không xét nội dung đúng sai, nhưng nếu giấy có nội dung rõ ràng trái pháp luật hoặc trái đạo đức xã hội, nơi chứng thực có thể từ chối. Giấy có nội dung về chuyển nhượng tài sản cũng thường phải làm theo thủ tục hợp đồng, không phải chứng thực chữ ký.
Giấy tờ nước ngoài. Giấy tờ do cơ quan nước ngoài cấp thường phải qua hợp pháp hoá lãnh sự và dịch thuật trước. Thẩm quyền chứng thực loại này đã có thay đổi khi bỏ cấp huyện, nên hỏi trước phường nào đang nhận.
Đợi bao lâu và đi giờ nào
Theo cách làm phổ biến, hồ sơ chứng thực bản sao hay chữ ký được giải quyết ngay trong ngày tiếp nhận. Nếu bạn nộp sau một mốc giờ chiều nhất định, hoặc nộp số lượng lớn, phường có thể hẹn trả vào ngày làm việc kế tiếp và ghi rõ thời hạn. Mốc giờ và số lượng cụ thể tuỳ quy định hiện hành và cách tổ chức của từng phường.
Kinh nghiệm chung là đi vào khoảng giữa buổi sáng của các ngày giữa tuần. Đầu giờ sáng thứ hai thường đông vì hồ sơ dồn từ cuối tuần; cuối giờ chiều thì dễ bị hẹn sang hôm sau. Những tuần trước kỳ tuyển sinh, kỳ nộp hồ sơ xin việc hay trước Tết, bàn chứng thực có thể kín người từ sớm.
Nếu chỉ cần vài bản sao, có thể cân nhắc làm ở văn phòng công chứng: họ cũng nhận chứng thực bản sao từ bản chính, thường làm cả cuối tuần, nhưng lệ phí và phí dịch vụ có thể khác. Chọn nơi nào là tuỳ bạn cần gấp hay muốn tiết kiệm, không có nơi nào tốt hơn hẳn.
Chuẩn bị ở nhà trước khi đi
Phần lớn thời gian chờ ở bàn chứng thực đến từ hồ sơ chưa gọn. Năm việc dưới đây làm ở nhà chỉ mất vài phút.
- Đếm xem mỗi loại giấy cần bao nhiêu bản chứng thực theo yêu cầu của nơi nhận hồ sơ. Lấy dư một bản, không lấy dư mười bản: bản chứng thực để lâu nhiều nơi không nhận.
- Photo sẵn ở tiệm photo gần nhà, đủ trang, đúng khổ, rõ chữ, rõ dấu. Giấy hai mặt thì photo hai mặt.
- Xếp bản chính và bản photo theo từng loại, kẹp riêng bằng kẹp giấy, ghi số bản lên mảnh giấy nhỏ để nộp nhanh.
- Với giấy cần chứng thực chữ ký, đọc lại nội dung, điền thông tin cá nhân, để trống chỗ ký.
- Kiểm căn cước còn hạn, thông tin trên giấy tờ khớp với căn cước. Tên đệm hay ngày sinh lệch nhau giữa các giấy là lý do hay gặp khiến hồ sơ sau này bị hỏi lại.
Khi nhận lại, đếm số bản và nhìn qua dấu, chữ ký của người chứng thực trên từng bản trước khi rời quầy. Thiếu một bản hay sót một trang, sửa ngay tại chỗ dễ hơn nhiều so với quay lại hôm sau.
Lệ phí, cách trả và giữ bản chứng thực ở nhà
Chứng thực có lệ phí, tính theo từng trang bản sao hoặc từng việc chứng thực chữ ký, theo mức do cơ quan có thẩm quyền quy định. Mức cụ thể có thể thay đổi, nên không ghi cứng vào danh bạ của nhà mình; chỉ ghi phường có nhận chuyển khoản hay chỉ nhận tiền mặt. Khi trả, xin biên lai và kẹp chung với bản chứng thực, phòng khi nơi nhận hồ sơ hỏi hoặc khi cần đối chiếu.
Với hồ sơ nhiều trang, tiền lệ phí có thể nhiều hơn bạn nghĩ vì tính theo trang. Đây là lý do nên đếm kỹ số bản cần dùng trước khi đi: chứng thực dư hàng chục bản để dành vừa tốn tiền vừa không chắc dùng được, vì nhiều nơi chỉ nhận bản chứng thực gần đây.
Bản chứng thực mang về nên cất chung một bìa hồ sơ, chia theo người trong nhà, bìa ngoài ghi tên loại giấy và tháng chứng thực. Khi con cần nộp hồ sơ nhập học hay cha mẹ cần làm giấy tờ bảo hiểm, bạn biết ngay còn bản nào dùng được, bản nào đã cũ. Bản chính thì cất riêng, chỗ khô ráo, tránh mang theo người khi không cần, vì mất bản chính mới là việc tốn công nhất.
Một mẹo nhỏ là chụp ảnh từng bản chứng thực trước khi nộp đi. Ảnh không thay được bản giấy, nhưng giúp bạn nhớ đã nộp những gì, cho ai, vào ngày nào, rất có ích khi hồ sơ bị hỏi lại hay bị thất lạc.
Khi nào cần làm khác đi
Có những trường hợp chứng thực ở phường không phải lựa chọn đúng. Giấy uỷ quyền liên quan đến mua bán, tặng cho nhà đất thường phải lập thành hợp đồng uỷ quyền có công chứng hoặc chứng thực theo thủ tục riêng, không chỉ là chứng thực chữ ký. Người già yếu không tự đi được có thể được chứng thực ngoài trụ sở theo quy định, nên hỏi phường về cách đăng ký.
Nếu nơi nhận hồ sơ chấp nhận bản điện tử, có thể làm chứng thực bản sao điện tử từ bản chính qua cổng dịch vụ công ở nơi đã triển khai, đỡ phải giữ nhiều bản giấy. Hỏi trước nơi nhận có chấp nhận dạng này không.
Khi giấy tờ liên quan đến quyền lợi lớn như nhà đất, thừa kế, hợp đồng vay, đừng chỉ chăm chăm vào con dấu chứng thực. Đọc kỹ nội dung trước khi ký và, nếu thấy chưa chắc, hỏi luật sư trên AI Cố Vấn để hiểu mình đang cam kết điều gì.
Câu hỏi thường gặp
Chứng thực bản sao và công chứng khác nhau thế nào?
Chứng thực bản sao chỉ xác nhận bản sao khớp với bản chính, không xét nội dung. Công chứng là việc công chứng viên xác nhận tính hợp pháp của hợp đồng, giao dịch. Người dân hay gọi chung là công chứng nhưng ở bàn chứng thực của phường chủ yếu làm phần chứng thực.
Bản sao chứng thực có thời hạn sử dụng không?
Về nguyên tắc bản sao chứng thực có giá trị như bản chính trong giao dịch, nhưng nhiều nơi nhận hồ sơ tự đặt yêu cầu bản chứng thực trong một khoảng thời gian gần. Hỏi trước nơi nhận để khỏi phải đi chứng thực lại.
Nhờ người khác mang giấy tờ đi chứng thực bản sao được không?
Với chứng thực bản sao từ bản chính, nhiều nơi nhận người khác mang bản chính tới, vì việc này chỉ đối chiếu giấy tờ. Chứng thực chữ ký thì người ký phải có mặt và ký trước mặt người chứng thực, không nhờ được.
Có nên ký sẵn ở nhà trước khi đi chứng thực chữ ký?
Không nên. Chữ ký phải được ký trước mặt người có thẩm quyền chứng thực. Giấy đã ký sẵn thường phải in lại và ký lại tại quầy, tốn thêm thời gian và có khi phải ra tiệm photo in lại bản mới.
Nộp hồ sơ chứng thực buổi chiều có lấy được trong ngày không?
Tuỳ số lượng và giờ nộp. Hồ sơ ít thường được trả trong ngày; nếu nộp sát giờ nghỉ hoặc nộp nhiều bản, phường có thể hẹn sang ngày làm việc kế tiếp. Muốn chắc, đi vào giữa buổi sáng các ngày giữa tuần.
Sơ yếu lý lịch xin việc thì phường xác nhận gì?
Thường phường chứng thực chữ ký của người khai trên sơ yếu lý lịch, không xác nhận từng nội dung khai trong đó. Người khai tự chịu trách nhiệm về thông tin mình ghi, nên điền trung thực và khớp với giấy tờ tuỳ thân.