Hẻm ngập sau mưa thường do một trong vài nguyên nhân: miệng cống bị rác, lá cây che kín; cống bị bùn, dầu mỡ, xà bần làm nghẹt; ống thoát quá nhỏ hoặc hẻm thấp hơn mặt đường; hay nước sông, triều cường dâng. Cả xóm tự làm được phần giữ miệng cống thông thoáng; phần cống nghẹt bên trong, nắp hố ga hỏng, ngập lặp lại thì báo tổ trưởng dân phố và UBND phường, xã, kèm ảnh, mốc nước và thời gian rút, để phường chuyển đơn vị thoát nước nạo vét hoặc đưa vào kế hoạch cải tạo.
Bài này giúp người dân nhìn ra nguyên nhân ngập ở hẻm mình, báo cho đúng nơi và đủ thông tin, phân chia việc cả xóm làm được với việc phải để cho đơn vị chuyên trách, giữ an toàn điện khi nước vào nhà, và dọn dẹp sau khi nước rút. Không có số điện thoại hay tên đơn vị cụ thể vì mỗi địa phương tổ chức khác nhau.
Hẻm mình ngập vì đâu
Nhìn kỹ cách nước lên và rút có thể đoán được nguyên nhân. Biết nguyên nhân thì báo đúng hơn, và cũng biết phần nào cả xóm tự làm được.
| Dấu hiệu | Nguyên nhân hay gặp | Ai xử lý |
|---|---|---|
| Nước đọng quanh một miệng cống, rút rất chậm | Miệng cống bị rác, lá, túi nilon che | Cả xóm dọn lưới chắn rác |
| Nước trào ngược lên từ hố ga, có mùi hôi | Cống bên trong nghẹt bùn, dầu mỡ | Báo phường để đơn vị thoát nước nạo vét |
| Cả hẻm ngập dù miệng cống sạch | Ống thoát nhỏ, hẻm thấp hơn đường | Phản ánh để phường đưa vào cải tạo |
| Ngập theo giờ, cả khi không mưa | Triều cường, nước sông dâng | Theo dõi lịch triều, phản ánh để phường có giải pháp |
| Ngập sau khi có nhà sửa nhà, đổ đường | Xà bần, vữa rơi xuống cống, tôn nền chặn dòng | Nhắc chủ công trình, báo phường |
Nhiều hẻm ngập vì cùng lúc vài nguyên nhân. Ví dụ hẻm vốn thấp, thêm miệng cống bị che, thêm triều cường, cơn mưa vừa vừa cũng ngập tới mắt cá. Việc của mình là nhìn ra phần nào mình bớt được, phần nào cần chính quyền.
Báo ai và báo thế nào
Người đầu tiên nên báo là tổ trưởng dân phố hoặc trưởng thôn, ấp. Họ gom phản ánh của cả khu, biết đầu mối ở phường, và thường biết hẻm mình đã có trong kế hoạch nạo vét hay chưa. Sau đó, hoặc song song, phản ánh với UBND phường, xã qua bộ phận một cửa, hòm thư góp ý, hoặc ứng dụng phản ánh hiện trường nếu tỉnh, thành có. Ở các thành phố lớn có đơn vị chuyên quản lý thoát nước đô thị; phường sẽ chuyển tiếp cho họ.
Phản ánh nên ngắn mà đủ: vị trí chính xác, tên hẻm, nhà gần nhất, mốc dễ nhận. Hiện tượng: nước ngập cao bao nhiêu, ngập từ lúc nào sau khi mưa, bao lâu thì rút, có nước trào ngược từ hố ga không, có mùi không. Kèm ảnh lúc ngập và ảnh miệng cống, nắp hố ga lúc khô ráo.
Nếu nắp hố ga bị vỡ, mất nắp, sụt quanh miệng cống thì phải báo ngay, vì đây là chỗ người đi bộ, xe máy, trẻ con có thể sa chân khi nước ngập che mất. Trong lúc chờ, đặt vật báo hiệu xung quanh như ghế nhựa hoặc cành cây, nhắc cả xóm tránh.
Sau khi báo, ghi lại ngày, kênh báo và mã phản ánh nếu có. Nạo vét cống thường làm theo đợt và theo tuyến, nên vài ngày chưa thấy ai đến là chuyện thường gặp. Nếu qua vài trận mưa mà tình trạng vẫn vậy, nhờ tổ trưởng hỏi lại phường xem phản ánh đã được chuyển cho ai, dự kiến khi nào xử lý. Hỏi lại lịch sự, có ghi chép cụ thể, thường được trả lời rõ ràng hơn là gọi điện bực bội lúc nước đang ngập.
Ghi lại ngập để lời phản ánh có trọng lượng
Chọn một mốc cố định. Bậc cửa nhà, chân cột điện, bậc tam cấp của nhà đầu hẻm là những mốc dễ so sánh. Mỗi lần ngập, chụp ảnh mốc đó để thấy nước lên tới đâu, thay vì chỉ nói "ngập sâu lắm".
Ghi giờ mưa, giờ ngập, giờ rút. Ghi trong điện thoại: mưa bắt đầu lúc nào, nước bắt đầu đọng lúc nào, cao nhất lúc nào, rút hết lúc nào. Sau vài lần, mình có một bức tranh rõ: hẻm mình ngập sau mưa bao lâu và mất bao lâu để rút.
Ghi lại thiệt hại nếu có. Nước vào nhà bao nhiêu hộ, đồ đạc hỏng, xe chết máy, người trượt ngã. Những thông tin này giúp phường thấy mức độ ảnh hưởng thật khi xếp thứ tự ưu tiên nạo vét, cải tạo.
Gom chung qua tổ trưởng. Một bản phản ánh có ảnh và nhật ký của cả xóm, có chữ ký hoặc tên nhiều hộ, gửi qua tổ trưởng lên phường, có sức nặng hơn nhiều so với mỗi nhà gọi một lần rồi thôi.
Việc cả xóm làm được
Phần lớn những lần ngập nhẹ trong hẻm có thể bớt được nhờ những việc nhỏ, đều đặn của chính người trong xóm.
- Trước cơn mưa lớn, nhất là đầu mùa mưa, cùng dọn lá cây, túi nilon, vỏ hộp trên lưới chắn rác ở miệng cống trước nhà mình.
- Không quét rác, lá cây, bụi đất xuống miệng cống; quét vào đồ hốt rác và bỏ vào túi.
- Không đổ dầu mỡ nấu ăn xuống bồn rửa hay cống; dầu nguội đông lại thành mảng bám, lâu dần làm nghẹt cống cả hẻm. Gom dầu thừa vào chai, bỏ chung với rác sinh hoạt khác.
- Không để bao xà bần, cát, vật liệu xây dựng đè lên miệng cống; nhắc nhà đang sửa chữa che chắn để vữa không trôi xuống cống.
- Không tự làm tấm chắn bít kín miệng cống trước nhà vì sợ mùi; muốn hết mùi thì đề nghị phường lắp nắp ngăn mùi đúng loại.
- Không tự tôn nền trước cửa nhà mình cao lên chặn dòng chảy chung khi chưa bàn với hàng xóm và hỏi phường.
Có những khu đặt lịch tổng vệ sinh hẻm mỗi tháng một lần vào sáng chủ nhật, mỗi nhà một người. Việc dọn miệng cống chỉ mất nửa tiếng nhưng làm đều đặn thì hiệu quả hơn bất kỳ đợt nạo vét nào.
Những việc không tự làm
Không mở nắp hố ga sâu, không chui xuống cống để thông nghẹt. Trong cống kín có thể tích khí độc, thiếu không khí, và đã có những vụ tai nạn thương tâm khi người dân xuống cống tự nạo vét. Đó là việc của đơn vị có trang bị bảo hộ, có người canh và có máy móc.
Không dùng hoá chất thông cống mạnh đổ xuống cống chung. Hoá chất có thể ăn mòn ống, gây bỏng khi bắn ra, và chảy theo dòng nước ra sông, kênh. Cống trong nhà nghẹt thì nhờ thợ thông cống có nghề; cống chung của hẻm thì báo phường.
Không tự đục, phá, nâng hay hạ nắp cống, không nối ống thoát nước mưa của nhà mình thẳng vào cống chung khi chưa hỏi. Mỗi thay đổi nhỏ trên hệ thống thoát nước chung có thể làm nước dồn sang chỗ khác và nhà bên cạnh chịu ngập thay mình.
An toàn khi hẻm ngập, nước vào nhà
Ngắt điện tầng trệt. Nước sắp vào nhà thì ngắt aptomat những mạch điện ở tầng trệt, rút phích thiết bị ở ổ cắm thấp, kê đồ điện lên cao. Chỉ thao tác khi mình đứng ở chỗ khô, tay khô; nếu nước đã ngập tới hộp điện thì không chạm vào, báo điện lực.
Tránh lội gần cột điện, trạm biến áp. Khi phải lội qua hẻm ngập, đi giữa lối, cách xa cột điện, tủ điện, dây điện. Thấy nước quanh cột có bọt li ti, tê chân hay nghe tiếng rè thì quay lại ngay và báo điện lực.
Coi chừng hố ga mất nắp. Nước đục che hết mặt đường, không thấy hố ga mất nắp hay ổ gà sâu. Dùng một cây gậy dò trước khi bước, không cho trẻ con lội nghịch nước trong hẻm ngập.
Xe máy chết máy giữa nước. Tắt máy, dắt xe lên chỗ cao, không cố đề nổ khi ống xả còn nước. Đưa xe tới tiệm sửa xe quen trong phường để kiểm tra trước khi chạy lại.
Sau khi nước rút
Nước ngập trong hẻm thường lẫn nước cống, rác và bùn. Khi nước rút, rửa sạch nền nhà, bậc cửa, đồ đạc bị ngập bằng nước sạch và chất tẩy rửa gia dụng, mở cửa cho thoáng. Đồ ăn, nước uống bị nước ngập chạm vào thì bỏ. Người dọn dẹp nên mang ủng, găng tay, rửa tay kỹ sau khi làm.
Rác trôi theo nước thường mắc lại ở góc hẻm, chân tường, miệng cống. Cả xóm cùng gom một lượt, đóng túi giao cho xe thu gom, đừng để rác ướt nằm lại vài ngày sinh ruồi muỗi. Các chỗ trũng còn đọng nước thì khơi cho thoát, lật úp xô chậu để không thành chỗ muỗi đẻ.
Sau những đợt ngập lớn, nếu khu có nhiều nước đọng, rác thải hoặc có người bị sốt, tiêu chảy, đau mắt, báo tổ trưởng và trạm y tế phường để được hướng dẫn vệ sinh môi trường, phun khử khuẩn hoặc diệt muỗi khi cần. Người có biểu hiện bệnh thì đi khám, không tự chữa ở nhà quá lâu.
Trước khi bật lại điện ở tầng trệt, để ổ cắm, công tắc khô hẳn. Thiết bị điện bị ngập như tủ lạnh, máy giặt, máy bơm, ổ cắm thấp nên nhờ thợ điện có nghề kiểm tra rồi mới dùng lại; bật vội khi bên trong còn ẩm có thể gây chập, hỏng máy hoặc giật điện. Xe máy bị ngập nước thì mang tới tiệm sửa xe trong phường kiểm tra, thay nhớt nếu nước đã vào máy.
Câu hỏi thường gặp
Cống trước nhà bị nghẹt thì báo ai?
Báo tổ trưởng dân phố trước, đồng thời phản ánh với UBND phường, xã qua bộ phận một cửa hoặc ứng dụng phản ánh hiện trường nếu địa phương có. Phường sẽ chuyển cho đơn vị thoát nước nạo vét.
Có nên tự mở nắp hố ga để thông cống không?
Không nên. Trong cống kín có thể có khí độc và thiếu không khí, đã có tai nạn khi người dân tự xuống cống. Việc nạo vét bên trong là của đơn vị có trang bị bảo hộ và máy móc.
Đổ dầu ăn thừa xuống cống có sao không?
Có. Dầu mỡ nguội đông lại thành mảng bám trong ống, lâu dần làm nghẹt cống cả hẻm. Nên gom dầu thừa vào chai có nắp và bỏ chung với rác sinh hoạt khác, không đổ xuống bồn rửa.
Phản ánh hẻm ngập cần những thông tin gì?
Vị trí chính xác, mốc dễ nhận, mức nước ngập so với một mốc cố định, thời gian ngập và rút, có nước trào ngược từ hố ga không, kèm ảnh lúc ngập và ảnh miệng cống lúc khô ráo.
Nước sắp vào nhà thì làm gì với điện?
Đứng ở chỗ khô, ngắt aptomat các mạch tầng trệt, rút phích thiết bị ở ổ cắm thấp và kê đồ điện lên cao. Nếu nước đã ngập tới hộp điện thì không chạm vào và báo điện lực.
Sau khi ngập cần làm gì để tránh bệnh?
Rửa sạch nền nhà, đồ đạc bị ngập, bỏ thực phẩm đã chạm nước ngập, gom rác trôi, khơi chỗ nước đọng. Có người sốt, tiêu chảy hay đau mắt thì đi khám và báo trạm y tế phường.