Trong bán kính đi bộ nên có những dịch vụ dùng hằng ngày hoặc cần lúc gấp: tạp hoá, chợ, nhà thuốc, chỗ vá xe, chỗ báo hỏng điện nước; những dịch vụ dùng hằng tuần hằng tháng như giặt sấy, cắt tóc, sửa xe có thể cách vài phút đi xe; còn những việc làm vài lần một năm và cần tay nghề như may đo, sửa đồng hồ quý thì đi xa hơn cũng được. Chia như vậy giúp bạn biết khu mình đang thiếu gì thật sự, và biết dịch vụ nào đáng bỏ thêm quãng đường.
Bài này giải thích ba vòng khoảng cách, những loại dịch vụ thuộc mỗi vòng, một bảng xếp loại để tham khảo, cách điều chỉnh theo hoàn cảnh từng nhà như có người già, trẻ nhỏ hay không có xe, và cách dùng chính bảng này khi chọn chỗ ở mới.
Ba vòng khoảng cách quanh nhà
Vòng một: đi bộ vài phút. Khoảng cách mà người già hay trẻ lớn trong nhà tự đi được, kể cả lúc trời mưa nhẹ hay buổi tối. Thường là trong vòng năm đến mười phút đi bộ, tuỳ sức người và tuỳ đường sá có vỉa hè hay không.
Vòng hai: xe máy vài phút. Khoảng cách đi một chuyến ngắn không cần chuẩn bị, chạy ra rồi chạy về trong nửa giờ kể cả thời gian làm việc. Phù hợp cho những việc làm hằng tuần, hằng tháng.
Vòng ba: một chuyến đi riêng. Khoảng cách phải tính trước, có khi kết hợp với việc khác cho đáng chuyến. Dành cho việc ít khi làm, hoặc việc cần tay nghề đặc biệt mà gần nhà không có.
Khoảng cách tính bằng thời gian, không bằng mét. Ba trăm mét qua một con đường lớn không có chỗ sang đường an toàn có thể xa hơn sáu trăm mét trong hẻm yên tĩnh. Khi chia vòng, tính bằng thời gian đi thật và độ an toàn của đường, đặc biệt với người già và trẻ nhỏ.
Một dịch vụ có thể đổi vòng theo giờ. Tiệm tạp hoá đầu hẻm ở vòng đi bộ vào ban ngày, nhưng nếu tiệm đóng sớm thì buổi tối chỗ mua gần nhất có khi nằm ở vòng xe máy. Khi xếp vòng, nghĩ tới cả giờ mình hay cần dịch vụ đó nhất.
Trong bán kính đi bộ: thứ dùng hằng ngày hoặc lúc gấp
Nhóm thứ nhất là những thứ dùng gần như mỗi ngày: chợ hoặc tiệm tạp hoá, chỗ mua nước uống, chỗ mua đồ ăn sáng. Nếu phải đi xe mỗi lần mua một bó rau hay một chai nước, người trong nhà sẽ mệt dần, và người không đi xe được sẽ phụ thuộc hoàn toàn vào người khác.
Nhóm thứ hai là những thứ cần lúc gấp, khi không kịp hoặc không thể đi xa: nhà thuốc, đặc biệt là nhà thuốc mở tối; chỗ vá xe, vì xe xì lốp thì chỉ dắt bộ được; trạm y tế phường; nơi báo mất điện, mất nước của khu. Những thứ này không cần dùng thường xuyên, nhưng khi cần thì khoảng cách là tất cả.
Nhóm thứ ba ít ai nghĩ tới: những chỗ giúp người già hay trẻ nhỏ tự lập. Một tiệm tạp hoá đầu hẻm mà ông bà tự đi mua được, một chỗ cắt tóc bình dân gần nhà để ông tự đi, một tiệm photo gần trường để con tự in bài. Có những chỗ đó, người trong nhà bớt phải chờ người khác chở đi, và người đi làm cũng bớt việc. Nếu khu bạn ở thiếu thứ gì trong ba nhóm này, đó là điều nên biết sớm để chuẩn bị phương án khác.
Trong vòng xe máy vài phút: dùng hằng tuần, hằng tháng
Vòng hai là nơi phần lớn dịch vụ sửa chữa và chăm sóc nằm. Giặt sấy theo ký, tiệm sửa xe máy quen, tiệm cắt tóc, rửa xe, siêu thị lớn hơn, tiệm sửa giày dép và đánh chìa khoá. Những việc này không gấp tới mức phải trong vài phút đi bộ, nhưng làm thường xuyên nên không nên quá xa.
Với vòng hai, điều quan trọng hơn khoảng cách là nằm trên đường quen đi. Một tiệm giặt nằm trên đường đi làm, sáng gửi chiều lấy, tiện hơn hẳn một tiệm gần hơn nhưng ngược hướng. Khi ghi danh bạ, thêm một chú thích nhỏ: tiệm nằm trên đường đi đâu, để người trong nhà tranh thủ ghé.
Vòng hai cũng là chỗ để chọn chất lượng. Trong bán kính đi bộ có khi chỉ có một tiệm sửa xe, không có lựa chọn. Mở rộng ra vài phút đi xe, bạn có ba, bốn tiệm để quan sát và thử. Với việc có giá trị như sửa xe, việc có quyền chọn đáng hơn vài phút đi thêm. Nếu nhà có hai người đi làm hai hướng khác nhau, mỗi người có thể phụ trách một nhóm dịch vụ nằm trên đường mình đi, thay vì một người ôm hết.
Đi xa hơn cũng được: việc làm vài lần một năm, cần tay nghề
Có những dịch vụ dùng rất thưa: may đo một bộ áo dài cho dịp cưới, sửa một chiếc đồng hồ cơ cũ, giặt hấp chiếc áo vest, sửa đồ len, sửa vali bị gãy bánh. Những việc này cần tay nghề riêng và không phải khu nào cũng có. Đi xa một chút để tới đúng chỗ có tay nghề là xứng đáng, vì làm sai một lần có thể làm hỏng hẳn món đồ.
Với vòng ba, nên gom việc. Nếu biết tiệm sửa đồng hồ giỏi nằm ở phía chợ lớn, cứ để dành những việc liên quan cho một chuyến, kết hợp với mua sắm hay thăm người thân ở gần đó. Ghi trong danh bạ một dòng nhắc: lần tới ra phía đó thì mang theo những gì.
Đừng ép mọi dịch vụ phải ở gần. Có người cố tìm tiệm may đo trong hẻm cho tiện, nhưng tiệm gần lại không chuyên loại đồ mình cần, kết quả là đồ không vừa ý. Biết việc nào đáng đi xa giúp bạn không thất vọng với những tiệm gần nhà, vì bạn không đòi ở họ những việc họ vốn không chuyên.
Bảng xếp loại tham khảo
Bảng dưới là gợi ý cho một gia đình đô thị thông thường. Mỗi nhà nên chỉnh theo nếp sinh hoạt của mình.
| Dịch vụ | Vòng nên có | Lý do |
|---|---|---|
| Tạp hoá, chợ, nước uống | Đi bộ | Dùng hằng ngày, người không đi xe cũng cần |
| Nhà thuốc mở tối | Đi bộ | Cần lúc gấp, có thể là buổi tối |
| Chỗ vá xe | Đi bộ | Xe hỏng thì chỉ dắt bộ được |
| Trạm y tế phường | Đi bộ hoặc xe máy ngắn | Tiêm chủng, khám ban đầu, người già hay cần |
| Giặt sấy, cắt tóc, sửa xe | Xe máy vài phút | Dùng hằng tuần, hằng tháng; nên nằm trên đường quen |
| Sửa giày, khoá, đồng hồ thường | Xe máy vài phút | Dùng thưa nhưng hay cần trong ngày |
| May đo, sửa đồ quý, giặt hấp | Đi xa cũng được | Cần tay nghề riêng, ít khi dùng |
| Bộ phận một cửa phường | Theo địa giới, không chọn được | Biết vị trí và giờ làm việc là đủ |
Bảng này không phải chuẩn. Một khu nông thôn có thể không có nhà thuốc mở tối trong bán kính đi bộ; khi đó việc chuẩn bị tủ thuốc gia đình theo hướng dẫn của nhân viên y tế và biết đường tới trạm y tế càng quan trọng.
Hoàn cảnh nhà mình làm đổi bảng
Nhà có người già sống cùng, nhất là người không còn đi xe, sẽ cần đưa thêm nhiều dịch vụ vào vòng đi bộ: chỗ cắt tóc, chỗ khám bệnh ban đầu, chỗ mua đồ cúng, chỗ gặp gỡ như nhà văn hoá khu phố. Với nhà này, một khu có vỉa hè đi được và ít đường lớn phải băng qua quý hơn nhiều so với khu có nhiều tiệm nhưng đường sá nguy hiểm.
Nhà có trẻ nhỏ cần chỗ mua sữa, bỉm vào buổi tối, trạm y tế gần cho lịch tiêm chủng, tiệm sửa xe đạp. Nhà có trẻ lớn đi học tự đi, có thể thêm tiệm photo, tiệm sách vở gần trường. Nhà không có xe máy, như sinh viên thuê trọ hay người già sống một mình, gần như mọi dịch vụ thường dùng đều phải nằm trong vòng đi bộ, hoặc phải chọn chỗ nhận giao tận nơi.
Nhà làm việc tại nhà lại có nhu cầu khác: chỗ in ấn, bưu cục, chỗ ăn trưa nhanh. Ngồi lại với cả nhà, mỗi người kể những việc mình hay làm trong tuần, rồi xếp lại bảng. Một bảng chung lấy từ đâu đó luôn phải sửa trước khi dùng được.
Khi chọn chỗ ở mới: dùng bảng này để đánh giá khu
Bảng ba vòng không chỉ dùng để sắp danh bạ ở khu đang sống. Nó còn là công cụ đơn giản để xem một khu có hợp với nhà mình không trước khi thuê hay mua. Cách làm như sau.
- Từ bảng xếp loại đã chỉnh theo nhà mình, chép riêng những dịch vụ thuộc vòng đi bộ thành một danh sách kiểm.
- Đến khu định ở vào hai khung giờ khác nhau, một buổi sáng và một buổi tối, đi bộ từ cửa căn nhà ra các hướng trong khoảng mười phút.
- Đánh dấu trên danh sách những dịch vụ đã thấy, ghi thêm khoảng cách tính bằng phút đi thật và đoạn đường có an toàn cho người già, trẻ nhỏ không.
- Với những dòng còn thiếu, tự hỏi nhà mình có phương án thay thế không: giao tận nơi, mua dự trữ, hay chấp nhận đi xa hơn.
- So hai, ba khu bằng cùng một danh sách. Khu nào thiếu ít dòng thiết yếu hơn thường là khu sống dễ chịu hơn về lâu dài.
Danh sách này không thay cho những tiêu chí lớn như giá thuê, đường đi làm, trường học của con. Nhưng nó cho thấy những điều mà ảnh chụp căn nhà và lời giới thiệu không bao giờ nhắc tới.
Câu hỏi thường gặp
Bán kính đi bộ là bao xa?
Nên tính bằng thời gian chứ không bằng mét: khoảng năm đến mười phút đi bộ tuỳ sức người trong nhà. Đường có vỉa hè, ít phải băng qua đường lớn thì đi được xa hơn; đường nguy hiểm thì phải tính ngắn lại.
Dịch vụ nào bắt buộc nên có gần nhà?
Những thứ dùng hằng ngày như tạp hoá, chợ, nước uống và những thứ cần lúc gấp như nhà thuốc mở tối, chỗ vá xe, trạm y tế phường, nơi báo mất điện nước. Thiếu những thứ này trong bán kính đi bộ thì cần chuẩn bị phương án khác.
Có nên đi xa để tìm tiệm may hay tiệm sửa đồng hồ giỏi không?
Nên, với những việc ít khi làm và cần tay nghề riêng. Làm sai một lần có thể hỏng hẳn món đồ. Gom các việc cùng hướng vào một chuyến để đỡ tốn công đi lại.
Nhà có người già thì bảng dịch vụ thay đổi thế nào?
Cần đưa thêm nhiều dịch vụ vào vòng đi bộ như cắt tóc, khám bệnh ban đầu, mua đồ cúng, nhà văn hoá khu phố. Đường đi an toàn, có vỉa hè quan trọng hơn số lượng tiệm.
Có dùng được bảng này để chọn chỗ ở mới không?
Được. Trước khi thuê hay mua, đi bộ quanh khu vào vài khung giờ khác nhau, đánh dấu những dịch vụ thuộc vòng đi bộ đang có và đang thiếu. Thiếu nhiều thứ thiết yếu thì cân nhắc kỹ, nhất là nhà có người già hay trẻ nhỏ.
Khu nông thôn ít dịch vụ thì xoay xở thế nào?
Biết rõ đường tới trạm y tế, nhà thuốc gần nhất, chuẩn bị tủ thuốc gia đình theo hướng dẫn của nhân viên y tế, mua dự trữ đồ thiết yếu và gom việc sửa chữa vào những chuyến lên thị trấn.