Khu mới xây hay chung cư mới ở thường thiếu dịch vụ quanh nhà trong một hai năm đầu; cách xoay xở là tìm ở khu dân cư cũ liền kề, tận dụng ki-ốt trong toà nhà và dịch vụ giao tận nơi, gom những việc cần đi xa vào một chuyến, và giữ ở nhà một ít đồ dự phòng cho những lúc gấp. Khu sẽ đầy dần dịch vụ theo thời gian, nhưng trong lúc chờ, một danh bạ được lập có chủ ý giúp cuộc sống bớt bất tiện hẳn.
Bài này giải thích vì sao khu mới thiếu dịch vụ, những chỗ nên tìm trước, cách dùng ki-ốt và ban quản lý trong toà nhà, dịch vụ lưu động và giao tận nơi, cách gom việc theo chuyến, cách theo dõi khu đổi dần, và những đồ dự phòng đáng có trong nhà khi xung quanh còn trống.
Vì sao khu mới thường thiếu dịch vụ trong một hai năm đầu
Một tiệm nhỏ chỉ mở được khi đủ khách. Ở khu dân cư cũ, khách có sẵn từ hàng chục năm. Ở khu mới, cư dân dọn về rải rác, nhiều căn còn bỏ trống hoặc mua để đó chưa ở. Người buôn bán nhỏ nhìn vào những ô cửa tối đèn và chưa dám thuê mặt bằng. Phải đến khi tỉ lệ ở thật đủ đông, các dịch vụ mới bắt đầu xuất hiện.
Thứ tự xuất hiện thường cũng giống nhau: trước hết là những thứ bán hằng ngày như tạp hoá, cửa hàng tiện lợi, quán ăn sáng, quán cà phê. Sau đó mới tới tiệm cắt tóc, giặt sấy, nhà thuốc. Những dịch vụ sửa vặt như sửa giày, đánh chìa khoá, sửa đồng hồ thường tới muộn nhất, vì chúng cần một lượng khách lớn mới đủ sống.
Ngoài ra, mặt bằng ở khu mới thường đắt hơn và quy định của khu cũng chặt hơn: không cho buôn bán trên vỉa hè, không cho mở tiệm sửa xe trong khối nhà ở. Những dịch vụ vốn sống bằng một góc vỉa hè ở khu cũ, như vá xe, sửa giày, khó có chỗ ở khu mới. Biết trước điều này giúp bạn không ngạc nhiên và không chờ đợi những thứ khó xuất hiện.
Tìm dịch vụ ở mép khu: khu dân cư cũ liền kề
Hầu như khu đô thị mới nào cũng mọc lên cạnh một khu dân cư cũ, một làng cũ hoặc một dãy phố có từ trước. Đó là nơi đầu tiên nên tìm. Những tiệm sửa vặt, chợ dân sinh, nhà thuốc lâu năm, tiệm may sửa quần áo vẫn ở đó, chỉ cách vài phút đi xe, có khi đi bộ được qua một lối tắt.
Dành một buổi đi một vòng quanh mép khu mới, tìm những lối thông sang khu cũ. Ghi lại lối nào đi bộ được, lối nào chỉ xe máy, lối nào bị rào khi khu mới hoàn thiện. Đi sang khu cũ vào buổi sáng để thấy chợ họp, vào buổi tối để thấy những tiệm mở muộn, rồi ghi vào danh bạ như với khu mình đang ở.
Lợi thế của khu cũ là dịch vụ đã ổn định, chủ tiệm quen việc, có chỗ thử và so sánh. Bất lợi là đường sá có thể hẹp, ngập khi mưa, ít chỗ để xe. Khi ghi danh bạ, thêm chú thích về đường đi: đi lối nào giờ cao điểm, mưa to có ngập không. Người lớn tuổi trong nhà cũng nên được chỉ đường một lần trước khi tự đi.
Dịch vụ trong toà nhà: ki-ốt tầng trệt và ban quản lý
Ki-ốt tầng trệt. Nhiều toà chung cư có khối đế với ki-ốt cho thuê. Ban đầu thường là cửa hàng tiện lợi, quán cà phê, tiệm giặt sấy. Đi một vòng tầng trệt các toà lân cận, kể cả toà không phải nhà mình; cư dân toà khác thường vẫn dùng được.
Ban quản lý toà nhà. Ban quản lý thường giữ danh sách những dịch vụ đăng ký hoạt động trong khu, như giặt sấy nhận tận căn hộ, vệ sinh, sửa chữa nội thất. Hỏi xem có danh sách đó không, và quy định ra vào với thợ bên ngoài ra sao.
Kỹ thuật toà nhà. Với sự cố điện nước trong căn hộ, đầu mối đầu tiên thường là bộ phận kỹ thuật của toà nhà. Ghi cách liên hệ và giờ làm việc của họ vào nhóm việc gấp, trước cả thợ bên ngoài.
Cư dân kinh doanh tại căn hộ. Ở chung cư mới, nhiều cư dân bán hàng hoặc nhận việc nhỏ ngay tại căn hộ: nấu ăn, may vá, cắt tóc. Đọc bảng thông báo chung của toà nhà, để ý những tin đăng công khai. Vẫn quan sát và thử bằng việc nhỏ như với mọi tiệm.
Dịch vụ lưu động và nhận giao tận nơi
Khi khu chưa có tiệm, nhiều dịch vụ tìm tới khách bằng cách đi lưu động hoặc nhận việc qua điện thoại. Xe bán rau buổi sáng, người thu mua đồ cũ, thợ mài dao đi rao, xe nước bình đi giao theo tuyến. Ghi lại giờ họ thường xuất hiện, chỗ họ hay dừng. Họ là một phần của danh bạ dù không có địa chỉ.
Một số dịch vụ ở khu cũ nhận đồ tận nơi nếu đủ đơn: tiệm giặt sấy nhận và trả đồ, tiệm tạp hoá giao hàng, tiệm may tới đo tận nhà. Khi đi sang khu cũ, hỏi thẳng các tiệm có nhận giao sang khu mới không, đủ bao nhiêu thì giao. Có tiệm sẵn sàng giao nếu bạn gom đơn với vài nhà hàng xóm cùng tầng.
Với dịch vụ giao tận nơi, giữ những thói quen cẩn thận như với tiệm: hỏi giá trước, có phiếu nhận đồ, chụp ảnh món đồ trước khi đưa. Với người lạ tới tận cửa nhận đồ, xác nhận lại với tiệm trước khi giao. Ở chung cư, quy định ra vào của toà nhà có thể bắt người giao hàng chờ ở sảnh, nên hẹn giờ cụ thể để tránh mất công cả hai bên.
Rác, điện nước và việc ở phường khi khu chưa có nếp
Ở khu dân cư cũ, những câu như xe rác đi qua mấy giờ hay báo mất nước ở đâu đều có người trả lời ngay. Ở khu mới, chính cư dân cũng chưa biết. Lịch thu gom rác có thể do ban quản lý khu đô thị lo, có thể do đơn vị vệ sinh của phường, và có thể thay đổi khi khu được bàn giao từ chủ đầu tư sang chính quyền địa phương. Hỏi ban quản lý trước, rồi hỏi thêm ở UBND phường nếu còn chưa rõ.
Điện, nước ở khu mới thời gian đầu có khi còn qua chủ đầu tư hoặc ban quản lý, chưa ký hợp đồng trực tiếp với đơn vị cấp điện, cấp nước. Khi có sự cố, cần biết rõ báo cho ai trước: kỹ thuật toà nhà, ban quản lý khu hay đơn vị cấp điện nước khu vực. Ghi đầu mối đó vào nhóm việc gấp và cập nhật khi khu được bàn giao.
Với việc giấy tờ, như đăng ký cư trú hay xác nhận cho con đi học, nơi giải quyết vẫn là công an phường và bộ phận một cửa của UBND phường nơi khu mới thuộc về. Tổ dân phố ở khu mới có thể chưa thành lập hoặc mới thành lập; hỏi ban quản lý xem đã có tổ trưởng chưa. Giấy tờ cần có và cách nộp luôn tra theo quy định hiện hành trước khi đi.
Gom việc theo chuyến đi xa
Khi nhiều dịch vụ nằm xa, việc mỗi lần có chuyện lại chạy một chuyến riêng sẽ rất mất công. Cách làm hiệu quả hơn là gom.
- Giữ một danh sách việc chờ trên điện thoại: đôi giày cần dán, chiếc đồng hồ cần thay pin, bộ quần cần lên lai, con dao cần mài.
- Gom đồ chờ sửa vào một túi hoặc một thùng đặt cạnh cửa, để khi đi là xách theo, không phải đi tìm.
- Chọn một buổi cố định trong tuần hoặc trong tháng để đi sang khu cũ, kết hợp đi chợ, ghé nhà thuốc, làm hết các việc trong danh sách.
- Ghi trong danh bạ thứ tự ghé các tiệm theo đường đi một vòng, để không phải quay lại.
- Với việc phải để đồ lại tiệm, ghi ngày hẹn và gắn vào chuyến đi lần sau.
Cách gom việc làm danh sách việc chờ dài ra một chút, nhưng mỗi chuyến đi đáng công hơn hẳn. Những việc thật sự gấp vẫn đi riêng; số còn lại chờ được thì cứ để chờ.
Đồ dự phòng ở nhà và theo dõi khu đổi dần
Đồ dự phòng cho việc gấp. Khi nhà thuốc mở tối và tiệm tạp hoá còn xa, giữ ở nhà một ít đồ thông thường: tủ thuốc gia đình gồm những thứ đã được nhân viên y tế hướng dẫn, nước uống dự trữ, đèn pin, vài món đồ ăn khô. Với người dùng thuốc thường xuyên theo đơn, mua đủ trước khi hết để không phải chạy xa lúc tối.
Đồ dự phòng cho xe. Khi chỗ vá xe xa, biết trước tiệm nào gần lối ra vào khu, và ghi vào nhóm việc gấp. Có nhà để sẵn một bơm tay nhỏ; việc tự vá lốp thì chỉ làm nếu đã quen.
Theo dõi tiệm mới mở. Khu mới đổi nhanh: mỗi tháng có thể có vài tiệm mới. Đi một vòng khu mỗi tháng một lần trong năm đầu, ghi tiệm mới, thử dần những tiệm hợp với nhu cầu.
Chuyển dần danh bạ về gần. Khi tiệm trong khu đã đủ tin, đưa lên đầu nhóm, chuyển các tiệm ở khu cũ xuống làm dự phòng. Sau một hai năm, danh bạ của khu mới sẽ giống danh bạ của mọi khu dân cư khác.
Ủng hộ tiệm đầu tiên. Những tiệm mở sớm ở khu mới thường sống chật vật vì ít khách. Nếu thấy ổn, dùng thường xuyên là cách giữ cho họ ở lại, và cũng là giữ dịch vụ cho chính khu mình.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao chung cư mới thường thiếu tiệm sửa vặt?
Tiệm sửa vặt cần lượng khách lớn mới đủ sống, trong khi khu mới cư dân còn thưa. Thêm vào đó, quy định ở khu mới thường không cho buôn bán trên vỉa hè, nên những dịch vụ vốn sống bằng một góc vỉa hè khó có chỗ.
Mới dọn về khu đô thị mới thì tìm dịch vụ ở đâu trước?
Tìm ở khu dân cư cũ liền kề, nơi các tiệm lâu năm vẫn hoạt động. Đi một vòng quanh mép khu để tìm lối thông sang, ghi lại đường đi và các tiệm như khi lập danh bạ cho khu mình.
Ban quản lý chung cư có giúp tìm dịch vụ không?
Nhiều ban quản lý giữ danh sách dịch vụ đăng ký hoạt động trong khu như giặt sấy, vệ sinh, sửa chữa. Bộ phận kỹ thuật toà nhà cũng là đầu mối đầu tiên khi có sự cố điện nước trong căn hộ.
Có nên dùng dịch vụ giao tận nơi khi khu còn thiếu tiệm không?
Có thể, nhưng giữ thói quen cẩn thận: hỏi giá trước, có phiếu nhận đồ, chụp ảnh món đồ trước khi giao, xác nhận với tiệm trước khi đưa đồ cho người tới nhận.
Nên để những đồ dự phòng gì ở nhà khi xung quanh còn ít dịch vụ?
Tủ thuốc gia đình theo hướng dẫn của nhân viên y tế, nước uống dự trữ, đèn pin, đồ ăn khô, và với người dùng thuốc theo đơn thì mua đủ trước khi hết. Không cần tích trữ nhiều, chỉ đủ cho lúc gấp.
Bao lâu thì khu mới có đủ dịch vụ quanh nhà?
Không có mốc chung, tuỳ tốc độ cư dân về ở. Thường các dịch vụ bán hằng ngày xuất hiện trước, sửa vặt tới sau cùng. Trong năm đầu, đi một vòng khu mỗi tháng để cập nhật danh bạ.