Khi mất điện, trước tiên xem nhà mình mất riêng hay cả khu: aptomat trong nhà còn bật không, nhà hàng xóm, đèn đường có sáng không. Nếu cả khu cùng tối, xem lại thông báo lịch tạm ngừng cấp điện của điện lực khu vực; không có lịch thì gọi tổng đài chăm sóc khách hàng điện lực in trên hoá đơn tiền điện hoặc báo qua ứng dụng của điện lực, đọc mã khách hàng và mô tả hiện tượng. Thấy dây đứt, cháy nổ ở trạm biến áp thì tránh xa, giữ người khác tránh xa và báo ngay.
Bài này không hướng dẫn sửa điện; mọi việc trên cột, trong tủ điện ngoài đường, ở trạm biến áp là việc của ngành điện. Nội dung chỉ gồm những gì người dân tự làm được an toàn: kiểm nhanh, biết lịch cắt điện xem ở đâu, báo cho đúng chỗ và đủ thông tin, chuẩn bị trong lúc chờ và khi điện có lại.
Kiểm nhanh: mất điện nhà mình hay cả khu
Một phút kiểm trước khi gọi giúp mình báo đúng và tránh trường hợp gọi điện lực mà hoá ra chỉ nhảy aptomat trong nhà.
- Nhìn ra ngoài: nhà hàng xóm hai bên, đèn đường, biển quảng cáo của cửa hàng gần nhất có sáng không. Hỏi một câu qua hàng rào là đủ.
- Nếu chỉ nhà mình tối, xem hộp aptomat trong nhà. Cần gạt nằm ở vị trí khác các cái còn lại là đã nhảy. Đừng bật lại ngay; trước hết rút phích những thiết bị vừa dùng lúc mất điện như bếp điện, máy nước nóng, bàn là.
- Bật lại aptomat một lần. Nếu nhảy tiếp, để nguyên, không bật đi bật lại, và gọi thợ điện có nghề kiểm tra trong nhà; đó là sự cố của đường điện trong nhà, không phải việc của điện lực.
- Nếu aptomat vẫn bật mà nhà tối, trong khi hàng xóm có điện, có thể sự cố nằm ở đường dây từ cột vào nhà hoặc công tơ. Đây là lúc gọi điện lực, nói rõ chỉ riêng nhà mình mất.
- Nếu cả dãy, cả khu cùng tối, chuyển sang bước xem lịch cắt điện và báo sự cố như phần dưới.
Tủ điện, hộp công tơ, cầu chì ngoài cột thuộc ngành điện quản lý. Không tự mở, không tự đấu nối lại, kể cả khi thấy dây lỏng ngay trước mắt. Những vụ tai nạn điện ở khu dân cư nhiều khi bắt đầu từ ý tốt "để mình xem thử".
Lịch tạm ngừng cấp điện xem ở đâu
Tin nhắn, thư điện tử và ứng dụng của điện lực. Khách hàng đã đăng ký số điện thoại, thư điện tử với điện lực thường được báo trước lịch ngừng cấp điện để bảo trì, sửa chữa. Ứng dụng chăm sóc khách hàng của ngành điện và trang thông tin của công ty điện lực tỉnh, thành cũng đăng lịch theo từng khu vực.
Kênh trò chuyện chính thức của điện lực. Nhiều điện lực có tài khoản chính thức trên các ứng dụng nhắn tin phổ biến để tra lịch cắt điện bằng mã khách hàng. Chỉ dùng kênh có xác thực chính thức, cẩn thận với tài khoản giả mạo nhắn tin đòi tiền điện.
Thông báo qua tổ dân phố và loa phường. Ở nhiều khu, tổ trưởng chuyển tiếp lịch cắt điện vào nhóm cư dân, loa phường đọc thông báo hoặc dán ở bảng tin nhà văn hoá. Hỏi tổ trưởng xem khu mình thường nhận lịch qua kênh nào.
Đăng ký nhận thông báo nếu chưa có. Nếu chưa bao giờ nhận được tin báo cắt điện, kiểm tra xem số điện thoại đăng ký với điện lực còn đúng không, nhất là khi nhà mua lại hoặc hợp đồng điện đứng tên người cũ. Cập nhật qua ứng dụng hoặc tại phòng giao dịch điện lực.
Báo điện lực: chuẩn bị những thông tin này
Số tổng đài chăm sóc khách hàng của điện lực vùng mình được in trên hoá đơn tiền điện và có trong ứng dụng của ngành điện. Nên chụp lại và lưu vào danh bạ điện thoại ngay từ bây giờ, vì lúc mất điện, điện thoại có thể sắp hết pin và mạng chậm.
Khi gọi, chuẩn bị sẵn mã khách hàng, cũng in trên hoá đơn, kèm địa chỉ và một mốc dễ tìm: gần trường, đầu hẻm, cạnh trạm biến áp có màu sơn gì. Nói rõ phạm vi mất điện: chỉ nhà mình, cả dãy, hay cả khu; bắt đầu từ lúc nào; có nghe tiếng nổ, thấy chớp lửa, ngửi mùi khét không. Những chi tiết này giúp tổ sửa chữa biết đi đâu và mang gì theo.
Ghi lại thời điểm gọi và mã phản ánh nếu tổng đài viên đọc cho mình. Nhiều người cùng khu đều gọi là bình thường; nếu đường dây bận, có thể báo qua ứng dụng hoặc kênh nhắn tin chính thức. Khi đã có người báo, cả xóm có thể nhờ một người theo dõi tiến độ thay vì ai cũng gọi liên tục.
Nếu đang ở trong khu có ban quản lý như chung cư, khu đô thị, báo luôn cho ban quản lý vì sự cố có khi nằm ở trạm biến áp riêng của toà nhà, do họ quản lý và gọi thợ.
Dây đứt, trạm biến áp chớp lửa: tránh xa và báo ngay
Dây điện đứt rơi xuống đường, dây chùng sát mặt đất, cột điện gãy đổ sau mưa gió, trạm biến áp phát tiếng nổ hay khói là những tình huống nguy hiểm. Không tới gần, không dùng sào, gậy tre hay vật gì để gạt dây, kể cả khi nghĩ đã mất điện; dây có thể vẫn mang điện hoặc có điện trở lại bất cứ lúc nào.
Giữ khoảng cách xa, nhất là khi mặt đất ẩm ướt. Nhắc người đi đường tránh, cho trẻ con vào nhà, đặt vật cản như ghế nhựa, cành cây khô ở xa để báo hiệu nếu làm được mà không phải tới gần. Rồi báo ngay cho điện lực qua tổng đài, nói rõ đây là dây đứt hoặc cháy nổ để được ưu tiên.
Nếu có người bị điện giật, không chạm tay trần vào người bị nạn khi họ còn dính vào nguồn điện. Gọi cấp cứu ngay, và chỉ tách người bị nạn ra bằng vật khô không dẫn điện khi chắc chắn mình đứng ở chỗ khô và an toàn. Mọi việc sau đó làm theo hướng dẫn của nhân viên cấp cứu qua điện thoại.
Trong lúc chờ có điện
Tủ lạnh đóng kín. Hạn chế mở tủ lạnh, tủ đông; đóng kín thì đồ ăn giữ lạnh được vài giờ. Mất điện lâu thì ưu tiên nấu sớm đồ tươi sống, đồ đông đá đã rã thì không cấp đông lại.
Ánh sáng an toàn. Ưu tiên đèn pin, đèn sạc hơn nến. Nếu phải dùng nến, đặt trên đĩa sứ vững, xa rèm, giấy, xa tầm tay trẻ, và không bao giờ để nến cháy khi đi ngủ hay ra khỏi phòng.
Người dùng thiết bị y tế tại nhà. Nhà có người cần máy tạo oxy, máy hút đàm hay thiết bị y tế chạy điện cần có phương án dự phòng chuẩn bị từ trước theo dặn dò của bác sĩ và nơi cung cấp thiết bị. Khi mất điện kéo dài mà thiết bị là sống còn, gọi cấp cứu, đừng chờ.
Máy phát điện dùng cho đúng. Nhà có máy phát thì đặt ngoài trời, thoáng, xa cửa sổ, tuyệt đối không chạy trong nhà kín hay gara đóng cửa vì khí thải độc. Không đấu máy phát vào đường điện chung của nhà khi chưa có thiết bị chuyển nguồn do thợ có nghề lắp.
Thang máy chung cư. Khi mất điện, không đi thang máy. Nếu có người kẹt trong thang, bấm nút gọi khẩn cấp, gọi ban quản lý; người bên trong giữ bình tĩnh, không tự cạy cửa.
Chuẩn bị sẵn trước mùa nắng nóng và mùa mưa bão
Mùa nắng nóng, điện tiêu thụ tăng cao; mùa mưa bão, cây đổ và sét đánh làm đường dây gặp sự cố nhiều hơn. Vài thứ chuẩn bị sẵn giúp một buổi mất điện chỉ còn là chuyện bất tiện nhỏ.
- Một đèn sạc hoặc đèn pin để ở chỗ cố định ai trong nhà cũng biết, sạc đầy mỗi tháng một lần.
- Một sạc dự phòng còn tốt, sạc đầy, để giữ liên lạc khi mất điện lâu.
- Ảnh chụp hoá đơn tiền điện có mã khách hàng và số tổng đài, lưu trong điện thoại của mỗi người lớn trong nhà.
- Vài chai nước uống dự trữ, vì nhà dùng máy bơm lên bồn sẽ mất nước theo khi mất điện.
- Ổ cắm có chống sét lan truyền cho ti vi, máy tính, bộ phát mạng; mùa mưa dông thì rút phích những thiết bị không dùng.
- Với người già ở một mình, dặn sẵn: mất điện thì gọi ai, đèn pin để đâu, không leo ghế tự xem hộp điện.
Những thứ này nên ghi vào danh bạ quanh nhà dán trên tủ lạnh, cạnh số của tổ trưởng dân phố và công ty cấp nước, để người trông nhà, người giúp việc cũng làm theo được khi chủ nhà vắng.
Khi điện có lại và khi mất điện lặp lại nhiều lần
Lúc điện vừa có lại, điện áp có thể chập chờn trong vài phút. Nếu đã rút phích những thiết bị lớn từ trước thì càng tốt; cắm lại lần lượt từng món, bắt đầu từ tủ lạnh, sau đó tới máy giặt, điều hoà, cách nhau vài phút. Máy tính, ti vi, bộ phát mạng nên cắm qua ổ có chống sét lan truyền nếu có.
Nếu khu mình mất điện lặp đi lặp lại không theo lịch, điện yếu làm đèn chập chờn, quạt quay chậm vào giờ cao điểm, hãy ghi lại ngày, giờ, thời gian mất điện trong vài tuần. Một cuốn nhật ký đơn giản như vậy giúp lời phản ánh có cơ sở hơn nhiều so với một câu than chung chung rằng khu này hay mất điện lắm.
Phản ánh qua tổng đài, ứng dụng của điện lực, hoặc tập hợp ý kiến cả khu gửi qua tổ trưởng dân phố, UBND phường. Khi nhiều hộ cùng phản ánh có ghi chép cụ thể, ngành điện dễ xác định trạm biến áp quá tải hay đường dây cần cải tạo. Nếu có thiệt hại về thiết bị và muốn yêu cầu bồi thường, giữ lại thiết bị hỏng, hoá đơn và ghi chép thời điểm sự cố; khi tranh chấp phức tạp có thể hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Mất điện thì xem lịch cắt điện ở đâu?
Xem trên ứng dụng chăm sóc khách hàng và trang thông tin của công ty điện lực tỉnh, thành, tin nhắn báo trước gửi theo số đã đăng ký, kênh nhắn tin chính thức của điện lực hoặc thông báo của tổ dân phố, loa phường.
Số điện thoại báo mất điện tìm ở đâu?
Số tổng đài chăm sóc khách hàng của điện lực vùng mình được in trên hoá đơn tiền điện và có trong ứng dụng của ngành điện. Nên lưu sẵn vào danh bạ điện thoại cùng mã khách hàng để lúc cần gọi được ngay.
Chỉ nhà mình mất điện còn hàng xóm vẫn có thì làm gì?
Kiểm hộp aptomat trong nhà, rút phích thiết bị vừa dùng rồi bật lại một lần. Nếu nhảy tiếp thì gọi thợ điện có nghề; nếu aptomat vẫn bật mà nhà vẫn tối, gọi điện lực báo mất điện riêng một hộ.
Thấy dây điện đứt rơi xuống đường phải làm sao?
Tránh xa, không dùng vật gì gạt dây, nhắc người khác tránh và báo ngay cho điện lực qua tổng đài, nói rõ là dây đứt để được ưu tiên. Coi như dây vẫn mang điện cho tới khi thợ điện lực tới xử lý.
Khi báo mất điện cần cung cấp thông tin gì?
Mã khách hàng trên hoá đơn, địa chỉ kèm một mốc dễ tìm, phạm vi mất điện, thời điểm bắt đầu và hiện tượng lạ như tiếng nổ, chớp lửa, mùi khét. Ghi lại thời điểm gọi và mã phản ánh nếu được đọc cho.
Khu mình hay mất điện đột xuất thì phản ánh thế nào?
Ghi nhật ký ngày giờ và thời gian mất điện trong vài tuần, rồi phản ánh qua tổng đài, ứng dụng điện lực hoặc tập hợp ý kiến cả khu gửi qua tổ trưởng dân phố, UBND phường để có cơ sở xem xét.