Nhà văn hoá khu phố là không gian chung của cư dân, dùng cho họp tổ dân phố, sinh hoạt các chi hội, câu lạc bộ văn nghệ, thể dục, lớp học cộng đồng và các buổi tuyên truyền của phường; muốn mượn chỗ, liên hệ người được giao quản lý (thường là ban điều hành khu phố, tổ trưởng hoặc cán bộ văn hoá của phường), nói rõ mục đích, thời gian, số người, rồi giữ gìn và trả chỗ sạch sẽ. Việc mượn cho mục đích cộng đồng, không thu lợi thường được ưu tiên.
Bài viết giải thích nhà văn hoá dùng được vào việc gì, ai quản lý, cách xin mượn, các hoạt động hay gặp, cách tổ chức một lớp học cộng đồng nhỏ và giữ phép lịch sự với hàng xóm quanh nhà văn hoá. Quy chế sử dụng mỗi nơi một khác, do địa phương ban hành; khi cần chính xác, hỏi người quản lý hoặc UBND phường.
Nhà văn hoá dùng vào những việc gì
Nhà văn hoá khu phố, có nơi gọi là nhà sinh hoạt cộng đồng, điểm sinh hoạt văn hoá, được xây hoặc bố trí để phục vụ cư dân một hay vài tổ dân phố. Việc chính là họp dân: họp tổ định kỳ, lấy ý kiến về việc chung, phổ biến chính sách của phường, bầu tổ trưởng. Ngoài ra là sinh hoạt các đoàn thể như chi hội người cao tuổi, phụ nữ, cựu chiến binh, đoàn thanh niên.
Phần lớn nhà văn hoá còn dùng cho văn nghệ, thể dục thể thao nhẹ như dưỡng sinh, khiêu vũ, bóng bàn, cờ tướng; lớp học cộng đồng như lớp kỹ năng cho thiếu nhi dịp hè, lớp hướng dẫn dùng điện thoại cho người già; điểm tiêm chủng, khám sức khoẻ lưu động, điểm cấp căn cước lưu động khi phường tổ chức. Có nơi còn là chỗ tổ chức đám cưới, đám giỗ cho gia đình nhà chật, tuỳ quy chế.
Biết nhà văn hoá dùng vào việc gì giúp bạn tận dụng nó đúng cách. Một không gian chung bỏ trống cả tuần là phí; nhưng một không gian chung bị một nhóm chiếm dụng làm việc riêng thì người khác thiệt. Quy chế của từng nơi cân giữa hai đầu đó.
Ai quản lý và xin mượn ở đâu
Ở phần lớn khu phố, nhà văn hoá do ban điều hành khu phố hoặc tổ dân phố trực tiếp quản lý, dưới sự chỉ đạo của UBND phường. Có nơi phường giao cán bộ văn hoá – xã hội theo dõi, có nơi giao một người trông coi giữ chìa khoá, mở cửa theo lịch. Sau khi sắp xếp lại phường, một số nhà văn hoá được dùng thêm cho việc khác, có nơi đổi người quản lý.
Cách nhanh nhất để biết hỏi ai là hỏi tổ trưởng dân phố. Họ biết lịch sinh hoạt định kỳ, người giữ chìa khoá và những quy định đang áp dụng. Nếu nhà văn hoá phục vụ nhiều tổ, có thể có một sổ đăng ký lịch dùng chung đặt ở nhà người trông coi hoặc ở trụ sở phường.
Ghi tên người quản lý, cách liên hệ đã được công khai và lịch sinh hoạt cố định của nhà văn hoá vào danh bạ quanh nhà. Khi cần mượn gấp cho một buổi họp hay một việc của khu, bạn khỏi phải đi hỏi vòng vèo.
Các bước xin mượn chỗ
Mỗi nơi có thủ tục riêng, có nơi chỉ cần nói miệng, có nơi phải viết giấy đăng ký. Các bước dưới đây áp dụng được ở hầu hết khu phố.
- Xác định rõ việc mình định làm: họp nhóm, sinh hoạt câu lạc bộ, lớp học, buổi chiếu phim cho trẻ. Nêu được ai tổ chức, bao nhiêu người, có thu tiền hay không.
- Hỏi người quản lý lịch trống, tránh trùng giờ với sinh hoạt định kỳ đã có sẵn.
- Đăng ký theo cách nơi đó yêu cầu: nói miệng, ghi sổ hoặc viết giấy đăng ký có ngày giờ, nội dung, người chịu trách nhiệm.
- Hỏi rõ chi phí nếu có, thường là góp tiền điện nước hoặc vệ sinh, và nhận biên nhận nếu có thu.
- Hỏi những thứ được dùng: bàn ghế, loa, quạt, máy chiếu; những thứ không được dùng hoặc không được di chuyển.
- Nhận chìa khoá hoặc hẹn giờ mở cửa, ghi lại cách trả chìa.
Nếu hoạt động có đông người, có sân khấu, loa lớn hoặc kéo dài sang buổi tối, hỏi thêm có cần báo phường hay công an phường không, theo quy định về tổ chức sự kiện và giữ trật tự công cộng ở địa phương.
Mở một lớp học cộng đồng nhỏ
Nhiều cư dân có thể dạy cho hàng xóm một kỹ năng: một cô giáo về hưu muốn kèm đọc cho trẻ, một bạn trẻ muốn hướng dẫn người già dùng điện thoại, một người thạo nấu ăn muốn chia sẻ món truyền thống. Nhà văn hoá là chỗ hợp lý cho những lớp như vậy, miễn là lớp phục vụ cộng đồng và không biến thành cơ sở kinh doanh.
Trước khi mở lớp, trao đổi với tổ trưởng và người quản lý nhà văn hoá, nói rõ lớp dạy gì, cho ai, mấy buổi, có thu tiền không. Lớp miễn phí hoặc chỉ góp tiền điện nước thường dễ được đồng ý. Lớp có thu học phí đều đặn là hoạt động dạy học có thu, có thể phải theo quy định riêng về giáo dục ngoài nhà trường; khi đó hỏi phường trước.
Với lớp dành cho trẻ em, cần có người lớn chịu trách nhiệm, danh sách liên lạc của phụ huynh, và không chấm điểm, xếp hạng các em. Giữ lớp đơn giản, đúng giờ, có lối thoát hiểm thông thoáng. Với lớp cho người già, chọn giờ mát, có ghế tựa và nước uống.
Báo lịch lớp trên bảng tin khu phố hoặc nhóm tin nhắn của tổ, ghi rõ ai tổ chức, giờ nào, đối tượng nào. Một lớp nhỏ đều đặn vài tháng thường giúp hàng xóm biết nhau nhiều hơn mọi buổi họp.
Sống chung với hàng xóm quanh nhà văn hoá
Giữ giờ và âm lượng. Nhà văn hoá thường nằm sát nhà dân. Loa mở to sau giờ nghỉ trưa hay sau giờ đi ngủ là nguồn phàn nàn số một. Tắt loa đúng giờ, hướng loa vào trong.
Sắp chỗ để xe. Buổi đông người dễ làm kín hẻm. Nhờ một người đứng hướng dẫn để xe gọn một bên, không chắn cửa nhà dân.
Dọn dẹp trước khi về. Trả bàn ghế về chỗ cũ, gom rác, tắt điện, khoá cửa sổ. Người dùng sau sẽ nhận chỗ như mình mong muốn khi đến.
Báo hư hỏng ngay. Lỡ làm hỏng quạt, vỡ kính, báo ngay cho người quản lý và bàn cách sửa. Giấu đi là làm mất lòng tin của cả khu với nhóm mình.
Mời hàng xóm sát vách. Những nhà ở sát nhà văn hoá chịu tiếng ồn nhiều nhất. Mời họ đến dự buổi sinh hoạt, hoặc chí ít báo trước lịch có hoạt động đông người, thường làm họ dễ thông cảm hơn hẳn.
Một buổi họp tổ ở nhà văn hoá: chuẩn bị sao cho gọn
Họp tổ dân phố là việc dùng nhà văn hoá thường xuyên nhất, nhưng cũng hay bị kéo dài vì thiếu chuẩn bị. Nếu bạn được nhờ phụ giúp tổ trưởng tổ chức, vài việc nhỏ sau đây giúp buổi họp ngắn gọn và nhiều người muốn đến hơn.
Báo lịch họp trước vài ngày qua bảng tin khu phố, nhóm tin nhắn của tổ và nhắn riêng những nhà có người già không dùng điện thoại. Trong thông báo ghi rõ giờ bắt đầu, giờ dự kiến kết thúc và các nội dung chính sẽ bàn, để ai quan tâm việc gì thì đến đúng việc đó. Mở cửa nhà văn hoá sớm, bật quạt, xếp ghế theo hình chữ U hay vòng tròn cho mọi người nhìn thấy nhau.
Trong buổi họp, mỗi việc nên có người trình bày ngắn, rồi để các hộ góp ý, cuối cùng chốt lại bằng biểu quyết hoặc thống nhất rõ ràng. Một người ghi biên bản: việc gì, ai đồng ý, ai phụ trách, khi nào xong. Các khoản đóng góp tự nguyện thì ghi danh sách rõ, đọc lại trước khi kết thúc.
Sau buổi họp, gửi tóm tắt kết luận lên nhóm tin nhắn của tổ và dán ở bảng tin, để những nhà vắng mặt cũng biết. Trả nhà văn hoá sạch sẽ như lúc nhận. Một buổi họp ngắn, rõ, có kết luận làm người ta sẵn lòng đến lần sau.
Khi nhà văn hoá bị dùng sai mục đích
Có nơi nhà văn hoá bị cho thuê làm kho, làm chỗ kinh doanh thường xuyên, bị một nhóm chiếm giữ lâu dài, hoặc bị bỏ hoang xuống cấp. Đây là tài sản công phục vụ cộng đồng; cư dân có quyền hỏi về việc sử dụng, góp ý trong họp tổ, và đề nghị công khai các khoản thu chi liên quan.
Bắt đầu bằng việc hỏi tổ trưởng hoặc ban điều hành khu phố. Nếu không được giải thích rõ, có thể gửi ý kiến tới UBND phường qua kênh tiếp nhận phản ánh. Giữ giọng xây dựng, nêu sự việc cụ thể có thể kiểm tra được, đề xuất cách dùng tốt hơn thay vì chỉ trích.
Sau sáp nhập, một số trụ sở và công trình công dôi ra có thể được chuyển thành nơi sinh hoạt cộng đồng. Nếu khu bạn chưa có nhà văn hoá, đây là dịp để tổ dân phố bàn và đề xuất với phường. Một đề xuất có chữ ký của nhiều hộ, có kế hoạch sử dụng rõ ràng, thường được xem xét nghiêm túc hơn lời phàn nàn lẻ tẻ.
Câu hỏi thường gặp
Mượn nhà văn hoá khu phố có mất tiền không?
Tuỳ quy chế từng nơi. Việc chung của tổ dân phố và các đoàn thể thường không mất phí. Hoạt động riêng của gia đình hay nhóm có thể phải góp tiền điện nước, vệ sinh; hỏi người quản lý và xin biên nhận nếu có thu.
Có được tổ chức đám cưới, đám giỗ ở nhà văn hoá không?
Một số nơi cho phép gia đình nhà chật mượn nhà văn hoá cho việc hiếu hỉ, có nơi không. Hỏi người quản lý quy chế đang áp dụng, đăng ký trước, giữ giờ giấc, âm lượng và dọn sạch khi trả chỗ.
Muốn mở lớp dạy miễn phí cho trẻ ở nhà văn hoá thì làm gì?
Trao đổi với tổ trưởng và người quản lý, nêu rõ nội dung, đối tượng, lịch học. Có người lớn chịu trách nhiệm, danh sách liên lạc phụ huynh, không chấm điểm hay xếp hạng các em, và giữ lối đi thông thoáng.
Ai giữ chìa khoá nhà văn hoá khu phố?
Thường là người trông coi do ban điều hành khu phố hoặc tổ dân phố giao, có nơi là tổ trưởng. Hỏi tổ trưởng để biết người giữ chìa và cách liên hệ, rồi ghi vào danh bạ quanh nhà.
Nhà văn hoá bị cho thuê làm kho thì phản ánh ở đâu?
Hỏi tổ trưởng hoặc ban điều hành khu phố trước. Nếu không được giải thích thoả đáng, gửi ý kiến tới UBND phường qua kênh tiếp nhận phản ánh, nêu sự việc cụ thể và đề xuất cách dùng phục vụ cộng đồng.
Khu phố chưa có nhà văn hoá thì có đề xuất được không?
Có thể. Tổ dân phố bàn trong buổi họp, lập đề xuất có chữ ký các hộ và kế hoạch sử dụng rõ ràng, gửi UBND phường. Sau sáp nhập, một số công trình công dôi ra có thể được xem xét dùng làm nơi sinh hoạt cộng đồng.