Tổ trưởng dân phố là người do cư dân trong tổ bầu ra để điều hành việc tự quản của khu phố: truyền đạt thông tin của phường, nắm tình hình các hộ, vận động việc chung, tham gia hoà giải mâu thuẫn nhỏ và chỉ cho người dân đúng nơi giải quyết. Tổ trưởng không phải cán bộ có thẩm quyền ký xác nhận giấy tờ hành chính thay phường, nhưng thường là người biết rõ nhất ai ở đâu, việc gì nên hỏi ai trong khu.
Bài này gom những việc tổ trưởng dân phố thường giúp được, những việc không thuộc phần của tổ trưởng, cách liên hệ cho đúng và những điều nên tránh khi nhờ. Tổ chức và hoạt động của tổ dân phố được quy định theo văn bản của nhà nước và hướng dẫn của từng địa phương; khi cần chính xác, tra quy định hiện hành hoặc hỏi UBND phường.
Tổ dân phố và tổ trưởng là ai
Tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư ở phường, gồm một số hộ gia đình sống liền nhau trong một khu, một con hẻm hay một vài block chung cư. Ở xã thì đơn vị tương tự thường gọi là thôn, ấp, bản. Tổ dân phố không phải một cấp hành chính; đây là nơi người dân cùng bàn việc chung của khu mình.
Tổ trưởng dân phố do cư dân bầu, được UBND phường công nhận, thường có tổ phó giúp việc. Nhiều nơi tổ trưởng là người đã nghỉ hưu, sống lâu năm trong khu, làm việc chung với một khoản phụ cấp nhỏ. Bên cạnh tổ trưởng, khu dân cư còn có ban công tác mặt trận, chi hội phụ nữ, chi hội người cao tuổi, tổ hoà giải, tổ an ninh trật tự cơ sở, mỗi nơi một mảng.
Từ khi sắp xếp lại đơn vị hành chính, nhiều tổ dân phố cũng được sáp nhập hoặc chia lại cho phù hợp với phường mới. Có khu đổi tên tổ, đổi tổ trưởng. Nếu không chắc tổ của mình hiện do ai phụ trách, hỏi hàng xóm lâu năm hoặc hỏi ở trụ sở phường; thông tin này nên có trong danh bạ quanh nhà, dòng đầu tiên của nhóm giấy tờ.
Hiểu đúng vị trí của tổ trưởng giúp người dân nhờ đúng việc. Đây là người kết nối, người nắm tình hình và người cùng khu phố giữ nếp sống chung, không phải người có quyền quyết thay cơ quan nhà nước.
Những việc tổ trưởng thường giúp được
Các việc dưới đây là những gì tổ trưởng dân phố hay làm ở phần lớn khu phố. Mức độ tuỳ người và tuỳ nơi; có tổ trưởng rất sát sao, có người chỉ làm phần tối thiểu.
- Truyền tin của phường xuống từng hộ: lịch tiêm chủng, lịch phát thẻ bảo hiểm y tế, đợt cấp căn cước lưu động, lịch phun thuốc diệt muỗi, thông báo cắt điện, cắt nước theo kế hoạch.
- Chỉ đúng nơi giải quyết: việc này lên một cửa hay lên công an, gặp cán bộ phụ trách lĩnh vực nào, giờ nào dễ gặp.
- Nắm danh sách hộ khó khăn, người già neo đơn, người khuyết tật trong tổ để đề xuất với phường khi có chương trình hỗ trợ.
- Tổ chức họp tổ định kỳ, lấy ý kiến của cư dân về việc chung như sửa hẻm, lắp đèn, đóng góp tự nguyện.
- Vận động giữ vệ sinh khu phố, nhắc giờ để rác, phối hợp khi có ngập, cây đổ, sự cố chung.
- Tham gia tổ hoà giải khi hàng xóm có mâu thuẫn nhỏ, nếu tổ trưởng là thành viên tổ hoà giải.
- Giới thiệu người mới chuyển đến với các sinh hoạt chung của khu, nếu người đó muốn tham gia.
Khi có thông báo của phường dán ở bảng tin khu phố, tổ trưởng thường là người nắm rõ nhất nội dung. Hỏi tổ trưởng trước khi lên phường giúp bạn biết việc đó có cần đi hay không.
Chuyện xác nhận: tổ trưởng ký được gì, không ký được gì
Trước đây nhiều thủ tục yêu cầu "có xác nhận của tổ trưởng dân phố", nên người dân quen đi xin chữ ký tổ trưởng cho mọi loại giấy. Hiện nay phần lớn thông tin về nhân thân và cư trú đã có trong cơ sở dữ liệu quốc gia, việc xác nhận giấy tờ hành chính thuộc UBND phường hoặc công an phường. Chữ ký của tổ trưởng trên một tờ giấy không có giá trị thay cho xác nhận của cơ quan nhà nước.
Một số việc vẫn có thể cần ý kiến hoặc biên bản có chữ ký của tổ trưởng, ví dụ xác nhận một hộ đang thực tế sinh sống tại khu khi xét hỗ trợ, biên bản họp tổ lấy ý kiến về một việc chung, hoặc danh sách hộ đăng ký tham gia một chương trình của phường. Những giấy này là tài liệu tham khảo cho phường xét, không phải quyết định.
Nếu nơi nhận hồ sơ của bạn đòi "xác nhận của tổ trưởng", hỏi lại họ cần xác nhận điều gì và theo quy định nào, rồi hỏi phường xem việc đó do ai xác nhận. Đừng tự soạn giấy rồi nhờ tổ trưởng ký cho xong; tổ trưởng cẩn thận sẽ từ chối, tổ trưởng dễ dãi ký thì giấy đó vẫn có thể bị trả lại.
Hoà giải nhỏ trong khu phố
Mâu thuẫn giữa hàng xóm thường bắt đầu từ chuyện nhỏ: tiếng ồn sau giờ ngủ, nước thải chảy sang nhà bên, xe để chắn cửa, cây nhà này chĩa sang mái nhà kia, chó mèo thả rông. Những việc này phù hợp nhất để giải quyết ở tổ hoà giải của tổ dân phố, trước khi tới phường.
Hoà giải ở cơ sở là hoạt động tự nguyện, không mất phí. Tổ hoà giải gồm những người có uy tín trong khu, thường có tổ trưởng hoặc trưởng ban công tác mặt trận tham gia. Họ nghe hai bên, giúp hai bên tự thoả thuận với nhau. Kết quả hoà giải dựa trên sự đồng ý của hai bên, không phải phán quyết bắt buộc.
Để nhờ hoà giải, báo với tổ trưởng hoặc tổ viên tổ hoà giải, kể ngắn gọn sự việc, không thêm lời chê bai người kia. Nếu có ảnh chụp, thời điểm xảy ra, mang theo để mọi người hình dung. Hoà giải không thành, các bên có thể đề nghị UBND phường giải quyết theo thẩm quyền. Với tranh chấp về đất đai, ranh giới, tài sản lớn, nên tìm hiểu quyền lợi của mình trước bằng cách hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Hành vi đe doạ, xô xát, gây rối thì không chờ hoà giải; báo công an phường. Tổ trưởng có thể giúp báo tin, nhưng không xử lý thay công an.
Liên hệ tổ trưởng cho đúng mực
Biết tổ trưởng là ai từ sớm. Khi mới chuyển đến, chào hỏi tổ trưởng một lần, giới thiệu nhà mình ở đâu, có mấy người. Đây cũng là dịp hỏi về giờ để rác, nếp sinh hoạt chung của khu.
Hỏi vào giờ hợp lý. Tổ trưởng làm việc chung ngoài giờ sinh hoạt riêng, nhiều người đã lớn tuổi. Tránh gọi sớm tinh mơ hay tối muộn, trừ khi có sự cố chung như cháy, ngập, người ngất xỉu.
Nói rõ việc, không nhờ quá phần. Hỏi "việc này lên đâu làm" là hợp lý; nhờ tổ trưởng đi nộp hồ sơ hộ, đòi ký giấy tờ không thuộc phần mình là đẩy người ta vào thế khó.
Đi họp tổ khi có thể. Họp tổ là nơi quyết những việc ảnh hưởng tới chính nhà bạn: sửa hẻm, đèn đường, đóng góp tự nguyện. Vắng mặt nhiều lần rồi phàn nàn sau thì khó hơn.
Người mới chuyển đến và người thuê trọ: tổ dân phố có liên quan gì
Người thuê nhà, thuê trọ thường nghĩ tổ dân phố chỉ dành cho chủ nhà ở lâu năm. Thật ra mọi người đang sống trong khu đều là cư dân của tổ, được nhận thông tin chung và được góp ý về việc chung. Biết tổ trưởng là ai giúp người thuê nhà nắm lịch thu gom rác, lịch cắt điện nước, lịch tiêm chủng cho con, những thông tin mà chủ nhà ở xa ít khi báo lại.
Việc đăng ký cư trú của người thuê nhà làm với công an phường, có thể nộp trực tuyến; tổ trưởng không đăng ký thay. Nhưng khi có đợt rà soát dân cư hay phát thẻ bảo hiểm, tổ trưởng là người đi gõ cửa. Để lại cho tổ trưởng một cách liên lạc nếu bạn muốn, để khỏi lỡ các đợt này.
Với người mới chuyển đến chung cư, vai trò của tổ dân phố đôi khi lẫn với ban quản trị và ban quản lý toà nhà. Ban quản lý lo vận hành toà nhà như thang máy, bảo vệ, phí dịch vụ; tổ dân phố lo việc tự quản cộng đồng gắn với phường như họp dân, hoà giải, truyền tin chính quyền. Hỏi rõ ai phụ trách việc gì để không nhờ nhầm người.
Dù ở lâu hay mới tới, cư xử tử tế với hàng xóm và tham gia một vài việc chung nhỏ là cách nhanh nhất để được giúp khi cần. Một lần góp tay dọn hẻm sau mưa thường đáng giá hơn nhiều lời giới thiệu.
Khi tổ trưởng chưa làm đúng việc
Có lúc người dân thấy tổ trưởng chậm báo tin, thu tiền không rõ ràng, hay nói những điều không đúng với quy định. Trước hết nên hỏi lại cho rõ, vì nhiều trường hợp là hiểu lầm do thông tin truyền miệng. Với các khoản đóng góp, cư dân có quyền đề nghị công khai danh sách đóng và cách chi tiêu trong buổi họp tổ.
Nếu vẫn thấy chưa thoả đáng, có thể góp ý trong buổi họp tổ, hoặc phản ánh với UBND phường qua kênh tiếp nhận ý kiến của người dân. Tổ trưởng do cư dân bầu, nên cư dân cũng có thể đề nghị bầu lại theo quy định khi đa số không còn tín nhiệm.
Giữ giọng xây dựng khi góp ý. Tổ trưởng là hàng xóm sẽ còn gặp nhau hằng ngày; một lời góp ý đúng chỗ, đúng lúc giúp khu phố tốt lên, còn một cuộc to tiếng trước cửa nhà người ta thường làm việc chung khó hơn cho chính mình.
Câu hỏi thường gặp
Tổ trưởng dân phố có quyền xác nhận giấy tờ không?
Tổ trưởng không phải cơ quan có thẩm quyền xác nhận giấy tờ hành chính. Việc xác nhận thuộc UBND phường hoặc công an phường. Tổ trưởng có thể ký biên bản họp tổ hoặc ý kiến về tình hình thực tế của một hộ để phường tham khảo khi xét.
Mới chuyển đến khu phố có cần báo với tổ trưởng không?
Việc đăng ký cư trú làm với công an phường, không phải với tổ trưởng. Tuy vậy, chào hỏi tổ trưởng khi mới đến giúp bạn biết giờ để rác, các sinh hoạt chung và người cần hỏi khi có việc trong khu.
Hàng xóm gây ồn kéo dài thì nhờ tổ trưởng được không?
Được. Có thể báo tổ trưởng hoặc tổ hoà giải để họ gặp hai bên và giúp thoả thuận. Nếu hoà giải không thành, đề nghị UBND phường giải quyết; nếu có hành vi gây rối trật tự thì báo công an phường.
Tổ trưởng thu tiền đóng góp có bắt buộc phải đóng không?
Các khoản đóng góp cho việc chung của khu như sửa hẻm, lắp đèn thường là tự nguyện, được bàn trong họp tổ. Cư dân có quyền hỏi rõ mục đích, đề nghị công khai danh sách và cách chi. Khoản thu bắt buộc phải có căn cứ theo quy định.
Muốn tổ chức việc chung trong hẻm thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu bằng việc trao đổi với tổ trưởng để đưa ra buổi họp tổ, lấy ý kiến các hộ. Việc có dùng không gian chung hay cần phép của phường như sửa mặt hẻm thì tổ trưởng sẽ giúp liên hệ bộ phận phụ trách.
Không biết tổ trưởng của mình là ai thì hỏi ở đâu?
Hỏi hàng xóm sống lâu năm hoặc hỏi ở trụ sở UBND phường, nói rõ địa chỉ nhà. Sau sáp nhập nhiều tổ đổi tên, đổi người phụ trách, nên ghi tên tổ và người phụ trách vào danh bạ quanh nhà cùng ngày cập nhật.