Tiệm nhỏ trong hẻm muốn khách khỏi đậu xe chắn nhà bên cạnh thì phải chủ động sắp chỗ: biết giờ nào xe dồn nhiều, chừa phần trước cửa tiệm cho xe dừng nhanh, dắt xe khách vào trong khi họ ngồi lâu, dặn khách gửi ở bãi gần đó lúc đông, và hẹn giờ để khách không tới cùng lúc. Việc này là trách nhiệm của tiệm chứ không phải của khách, vì khách không biết nhà nào là nhà ai.
Trong số những lời phàn nàn về tiệm trong hẻm, chuyện xe khách đứng đầu. Một chiếc xe máy đậu chắn cổng đúng lúc nhà bên cần dắt xe ra đi làm, một chiếc ô tô dừng ở miệng hẻm chờ người lấy đồ, vài chiếc xe đậu xéo khiến người đi xe lăn không qua được. Mỗi chuyện đều nhỏ, nhưng lặp lại hằng ngày thì thành mâu thuẫn. Phần dưới đi từ cách đếm xe tới cách nói với khách.
Đếm xe trước khi sắp chỗ: tiệm của mình có bao nhiêu xe một lúc
Nhiều chủ tiệm nghĩ chuyện xe khách chỉ là "để xe gọn vào", nhưng muốn sắp được thì phải biết mỗi giờ có bao nhiêu xe. Một tiệm sửa giày có khách tới gửi rồi đi ngay, mỗi xe dừng vài phút. Một tiệm cắt tóc hay tiệm làm móng có khách ngồi cả tiếng, xe nằm đó cả tiếng. Một tiệm giặt có khách tới giờ tan tầm, năm sáu xe cùng lúc rồi vắng hẳn.
Trong một tuần, chủ tiệm có thể tự ghi lại: giờ nào có nhiều xe cùng lúc nhất, mỗi xe nằm lại bao lâu, và xe thường đậu ở đâu khi chỗ trước tiệm đã kín. Cột cuối là cột quan trọng nhất, vì nó cho biết nhà nào đang chịu phần xe tràn.
Sau một tuần ghi chép, đa số tiệm thấy rằng chỉ có một hai khung giờ thật sự đông, còn lại xe đậu vừa đủ chỗ. Như vậy việc sắp chỗ chủ yếu là sắp cho những khung giờ đó, không cần thay đổi cả ngày.
Cũng nên tính cả xe không phải của khách: xe giao hàng tới tiệm, xe của người làm, xe của người thân ghé chơi. Những xe này hay bị quên khi tính, trong khi chúng lại thường nằm lâu nhất ở chỗ đẹp nhất trước cửa.
Chia phần trước cửa tiệm cho đúng việc
Chừa chỗ cho xe dừng nhanh. Phần trước cửa tiệm, trong mép nhà mình, nên để trống cho khách gửi đồ, lấy đồ trong vài phút. Đây là kiểu khách đông nhất ở tiệm sửa vặt, tiệm giặt, tiệm tạp hoá. Nếu chỗ này luôn trống, khách không cần đậu sang nhà bên.
Xe ngồi lâu dắt vào trong. Khách cắt tóc, làm móng, ngồi chờ sửa máy nên được mời dắt xe vào trong tiệm hoặc chủ tiệm dắt giúp. Nhiều tiệm nhỏ dọn một góc phía trong, lót tấm bìa dưới chân chống để khỏi bẩn sàn, đủ cho vài chiếc xe.
Xếp xe một hàng, sát tường, cùng chiều. Khi phải để xe ngoài, xếp một hàng dọc sát tường nhà mình, đầu xe cùng hướng, khoá cổ quay vào trong. Một hàng thẳng chiếm ít lối đi hơn nhiều so với vài chiếc đậu xéo.
Không bao giờ để xe chắn cổng nhà khác. Đây là ranh giới cứng. Chủ tiệm và người làm cần để mắt tới cổng nhà hai bên; xe nào lỡ đậu chắn thì dời ngay, không chờ hàng xóm ra nhắc.
Đánh dấu nhẹ phần của tiệm. Một vạch sơn mờ hay một chậu cây nhỏ ở ranh giới giữa nhà mình và nhà bên giúp khách tự biết chỗ được đậu. Chỉ đánh dấu trong phần nhà mình, không lấn ra lối đi chung.
Giờ đông: chuyển bớt xe ra bãi giữ xe gần hẻm
Khi tiệm có giờ cao điểm mà chỗ trong nhà không đủ, cách làm nhiều tiệm áp dụng là dặn khách gửi xe ở bãi gần đó. Trình tự gợi ý:
- Tìm một hai chỗ giữ xe trong vòng đi bộ vài phút: bãi xe ở chợ, sân của một nhà nhận giữ xe, bãi xe của chung cư gần đó. Hỏi giờ mở cửa và cách tính tiền.
- Thử đi bộ từ bãi tới tiệm để biết đường đi có thuận không, có phải băng qua đường lớn không. Khách chỉ chịu gửi xe xa nếu đường đi ngắn và an toàn.
- Nói với khách quen trước: "Giờ tan tầm tiệm đông, chị gửi xe ở bãi đầu chợ giúp em, em giữ chỗ cho chị trước." Khách quen thường vui vẻ hợp tác khi được báo trước, khó chịu khi bị nhắc lúc đã tới nơi.
- Với khách ngồi lâu, có tiệm chủ động trả giúp tiền gửi xe hoặc trừ vào tiền dịch vụ. Đây là chuyện tuỳ tiệm, nhưng nó cho thấy tiệm coi chuyện xe là việc của mình.
- Ghi lại tên bãi và đường đi trong tin nhắn hẹn khách, để họ biết từ trước khi xuất phát.
Không nên tự lập chỗ giữ xe thu tiền ngoài hẻm khi chưa hỏi phường, vì việc trông giữ xe có quy định riêng của từng địa phương. Chủ tiệm chỉ nên giới thiệu khách tới những chỗ giữ xe đang hoạt động sẵn.
Hẹn giờ khách để xe không dồn một lúc
Cách giảm xe hiệu quả nhất nhiều khi không nằm ở chỗ đậu mà nằm ở lịch hẹn. Nếu năm khách cắt tóc cùng tới lúc năm giờ chiều thì không có cách sắp xe nào đủ. Nếu năm khách đó được hẹn cách nhau, mỗi lúc chỉ có một hai xe, hẻm vẫn thoáng.
Tiệm nhỏ không cần phần mềm đặt lịch phức tạp. Một cuốn sổ chia theo giờ, hoặc ghi chú trong điện thoại, đủ để biết khung giờ nào đã có người. Khi khách nhắn hỏi, chủ tiệm có thể gợi ý: "Năm giờ đông rồi anh ơi, anh ghé lúc bốn giờ rưỡi hoặc sáu giờ được không, em làm ngay cho anh, khỏi chờ."
Với tiệm nhận đồ như giặt ủi, sửa giày, sửa đồ điện, có thể hẹn khách lấy đồ vào nhiều khung giờ khác nhau thay vì báo chung "chiều mai lấy". Khi hẹn rải ra, khách tới rải ra, xe cũng rải ra.
Khách đi bộ trong khu là nhóm khách lý tưởng của tiệm trong hẻm. Một lời nhắc nhỏ như "nhà chị gần, chị đi bộ qua lấy cho tiện" vừa giúp hẻm thoáng, vừa giúp khách khỏi lo chỗ để xe. Dần dần tiệm có một nhóm khách quen đi bộ, đây là nhóm khách bền nhất.
Ô tô, xe tải giao hàng và xe ba gác trong hẻm nhỏ
Hẻm nhỏ trong phường thường không đủ cho ô tô vào, nhưng khách đi ô tô vẫn có, nhất là khi tiệm nhận đồ cồng kềnh như chăn mền, rèm cửa, đồ điện lớn. Ô tô dừng ở miệng hẻm để chờ là chuyện dễ gây ách tắc, vì miệng hẻm là chỗ mọi xe ra vào.
Cách làm êm là tiệm ra miệng hẻm nhận đồ hoặc mang đồ ra giao cho khách, để ô tô chỉ dừng trong vài phút. Khi hẹn khách đi ô tô, nói trước: "Anh tới đầu hẻm nhắn em, em ra lấy liền." Như vậy ô tô không phải lùi vào hẻm, không phải đậu chờ.
Xe giao hàng cho tiệm cũng nên được hẹn vào giờ hẻm vắng, thường là giữa buổi sáng, tránh giờ đi làm, giờ đi học và giờ tan tầm. Chủ tiệm cần có mặt khi xe tới để nhận nhanh, không để xe nổ máy chờ.
Với tiệm thường xuyên chở đồ bằng xe ba gác hoặc xe đẩy, cần chú ý giờ xe ra vào và chỗ dừng bốc dỡ. Tiếng xe, tiếng bốc dỡ vào sáng sớm hay tối muộn là nguồn phiền thường bị bỏ qua. Bốc dỡ gọn trong khoảng thời gian ngắn và dọn sạch chỗ vừa bốc dỡ là cách giữ êm với cả hẻm.
Nói với khách về chỗ để xe mà không mất lòng
Nhiều chủ tiệm ngại nhắc khách chuyện xe vì sợ khách phật ý. Nhưng khách thường không biết họ đang đậu trước cổng nhà ai, và đa số sẵn lòng dời xe nếu được nói nhẹ nhàng, có lý do. Cái khiến khách khó chịu là bị nói gắt, hoặc bị chính hàng xóm ra quát.
Một vài câu nói mẫu: "Anh ơi, xe anh đang chắn cổng nhà bên, em dắt vào trong giúp anh nhé." "Chị cứ vào trong ngồi, chìa khoá chị đưa em, em dắt xe gọn vào góc này." "Giờ này hẻm đông, lần sau chị ghé trước bốn giờ cho rộng chỗ." Những câu này đặt việc dời xe là việc tiệm làm giúp khách, chứ không phải khách làm sai.
Nên tập cho người làm trong tiệm cùng một cách nói. Nếu chủ tiệm nhã nhặn mà người làm lại nói cộc, khách vẫn khó chịu như thường.
Cuối cùng, nếu có hàng xóm ra nhắc trước khi tiệm kịp làm gì, chủ tiệm nên đứng ra xin lỗi hàng xóm và tự dời xe, không để khách và hàng xóm đối mặt nhau. Khách thấy tiệm đứng ra lo, hàng xóm thấy tiệm có trách nhiệm, cả hai bên đều dễ chịu hơn.
Tự kiểm sau một tháng: chuyện xe đã ổn chưa
Sau khoảng một tháng áp dụng cách sắp chỗ, chủ tiệm nên tự kiểm lại một lượt thay vì chờ có người phàn nàn. Những câu nên tự hỏi:
- Trong tháng có lần nào hàng xóm phải ra nhắc chuyện xe không, lần đó vào giờ nào, vì sao chỗ sắp sẵn không đủ.
- Góc dắt xe vào trong tiệm có thật sự được dùng không, hay người làm ngại dắt nên vẫn để ngoài.
- Khách quen có còn tới dồn vào một khung giờ không, có cần nhắc lại chuyện hẹn giờ không.
- Bãi giữ xe đã giới thiệu cho khách có còn hoạt động, có đổi giờ, có khách nào kêu đường đi bất tiện không.
- Xe của chính chủ tiệm và người làm đã thật sự rời khỏi phần trước cửa chưa, hay sau vài tuần lại quay về chỗ cũ vì tiện.
- Lúc trời mưa, xe khách có bị dồn hết vào mái hiên nhà bên để tránh mưa không.
Câu hỏi cuối hay bị bỏ qua. Mùa mưa, khách có xu hướng đậu sát vào bất cứ mái hiên nào gần nhất, và đó thường là mái hiên nhà hàng xóm. Một tấm bạt che nhỏ trong phần nhà mình, hoặc lời mời dắt xe vào trong, giúp tránh chuyện này. Ghi lại những gì phát hiện được và chỉnh cách sắp chỗ cho tháng sau; việc sắp xe là việc phải chỉnh dần theo mùa và theo lượng khách, không phải sắp một lần là xong.
Câu hỏi thường gặp
Tiệm nhỏ trong hẻm không có chỗ để xe cho khách thì làm sao?
Chừa phần trước cửa trong mép nhà mình cho xe dừng nhanh, dắt xe khách ngồi lâu vào trong, giờ đông thì dặn khách gửi ở bãi giữ xe gần đó và hẹn giờ để khách không tới cùng lúc. Không bao giờ để xe chắn cổng nhà khác.
Khách đậu xe chắn cổng nhà hàng xóm thì nhắc thế nào cho khéo?
Nói như một việc tiệm làm giúp khách, ví dụ xin chìa khoá để dắt xe vào trong. Đừng nói gắt hay đổ lỗi cho khách. Nếu hàng xóm đã ra nhắc, chủ tiệm đứng ra xin lỗi và tự dời xe, không để hai bên đối mặt nhau.
Tiệm có được tự giữ xe thu tiền ngoài hẻm không?
Việc trông giữ xe có quy định riêng của từng địa phương, nên không tự lập chỗ giữ xe thu tiền khi chưa hỏi UBND phường. Cách an toàn hơn là giới thiệu khách tới các bãi giữ xe đang hoạt động sẵn gần hẻm.
Khách đi ô tô tới tiệm trong hẻm nhỏ nên hẹn thế nào?
Hẹn khách dừng ở đầu hẻm rồi nhắn tin, tiệm ra nhận hoặc giao đồ tận xe. Như vậy ô tô chỉ dừng vài phút, không phải lùi vào hẻm hay đậu chờ ở miệng hẻm, nơi mọi xe khác đều phải đi qua.
Làm sao biết giờ nào tiệm có nhiều xe khách nhất?
Ghi chép trong một tuần: giờ nào có nhiều xe cùng lúc, mỗi xe nằm bao lâu, xe tràn ra đậu ở đâu. Thường chỉ một hai khung giờ thật sự đông, và việc sắp chỗ chủ yếu là sắp cho các khung giờ đó.
Hẹn giờ khách có giúp bớt xe đậu trong hẻm không?
Có, đây là cách hiệu quả nhất. Khi khách được hẹn rải ra các khung giờ khác nhau, mỗi lúc chỉ có một hai xe nên hẻm vẫn thoáng. Với khách ở gần, gợi ý họ đi bộ qua cũng giúp giảm hẳn số xe.