Đổi bình gas nên làm ở đại lý có đăng ký kinh doanh khí, và khi nhận bình mới cần kiểm bốn thứ: hạn kiểm định trên cổ bình, niêm phong ở van còn nguyên, vỏ bình không móp, gỉ, và khối lượng đúng. Việc tháo bình cũ, lắp bình mới và thử rò nên để nhân viên đại lý làm; phần của bạn là quan sát và không nhận bình có dấu hiệu bất thường.
Bài này không hướng dẫn tự lắp đặt hay sửa bếp gas. Mục đích là giúp gia đình chọn đúng chỗ đổi bình trong khu, biết nhìn những gì khi nhân viên mang bình tới, biết bình nào nên từ chối, và biết làm gì ngay khi ngửi thấy mùi gas. Quy định về kinh doanh và kiểm định bình khí có thể thay đổi, nên khi cần chi tiết, bạn tra văn bản hiện hành hoặc hỏi cơ quan quản lý ở địa phương.
Đổi bình ở đâu: đại lý có đăng ký khác điểm bán trôi nổi ra sao
Trong một phường thường có vài loại chỗ nhận đổi gas: đại lý hoặc cửa hàng chuyên kinh doanh khí, tiệm tạp hoá nhận đặt hộ rồi gọi đại lý quen giao, và những người bán trôi nổi chở bình trên xe máy, không có cửa hàng cố định. Hai loại đầu có thể ổn nếu nguồn bình rõ ràng. Loại thứ ba là chỗ nên tránh.
Kinh doanh khí dầu mỏ hoá lỏng là ngành có điều kiện. Một cửa hàng làm đúng thường có giấy tờ cho phép kinh doanh, có chỗ chứa bình riêng, thông thoáng, có bình chữa cháy, nhân viên giao bình mặc đồng phục và biết thao tác lắp đặt. Bình họ giao là bình của hãng mà cửa hàng làm đại lý, được nạp ở trạm chiết của hãng. Bạn không cần đọc giấy phép của họ, nhưng có thể hỏi họ là đại lý của hãng nào, cửa hàng ở đâu, và ghé nhìn một lần.
Người bán trôi nổi có thể giao bình đã sang chiết lậu, tức là gas được chiết từ bình lớn sang bình nhỏ ở những chỗ không đủ điều kiện, thiếu khối lượng, niêm phong làm giả, van có thể đã cũ. Rủi ro không chỉ là thiệt tiền mà là rò rỉ và cháy nổ trong bếp. Nếu tiệm tạp hoá nhận đặt hộ, hỏi rõ tiệm gọi đại lý nào, và lần đầu nên nhìn bình theo những điểm trong bài này.
Bốn thứ cần nhìn trên bình mới khi nhận
Hạn kiểm định. Bình gas phải được kiểm định định kỳ. Thông tin hạn kiểm định thường thể hiện trên cổ bình hoặc tay xách, bằng vòng kim loại, tem dán hoặc ký hiệu dập. Cách ghi khác nhau theo hãng; nếu không đọc được, hỏi nhân viên giao chỉ cho bạn thấy và giải thích. Bình đã quá hạn kiểm định thì không nên nhận.
Niêm phong van còn nguyên. Bình mới nạp ở trạm của hãng thường có nắp chụp hoặc màng co bọc kín van, kèm tem của hãng. Nhìn xem niêm phong có rách, có dấu bóc rồi dán lại, có lỏng lẻo không. Niêm phong được bóc ngay trước mặt bạn khi lắp, không phải bóc sẵn từ trước.
Vỏ bình và tay xách. Vỏ không móp méo, không phồng, không có vết gỉ ăn sâu, đặc biệt ở phần đáy và quanh cổ van. Tay xách và đế không gãy, không cong vênh. Tên hãng thường được dập nổi hoặc in trên vỏ; bình có tên hãng này nhưng niêm phong hãng khác là dấu hiệu đáng ngờ.
Khối lượng. Trên vỏ bình thường có ghi khối lượng vỏ. Nếu đại lý có cân, nhờ cân tổng; lấy khối lượng tổng trừ khối lượng vỏ sẽ ra lượng gas. Bình gia đình loại phổ biến có lượng gas danh định ghi trên nhãn; lệch nhiều là có vấn đề.
Khi nhân viên lắp bình: bạn quan sát những gì
Việc tháo và lắp bình là việc của nhân viên đại lý. Bạn không cần biết làm, nhưng nên đứng gần để thấy họ làm đủ các bước an toàn cơ bản:
- Họ khoá van bình cũ và tắt bếp trước khi tháo, không làm khi bếp đang có lửa hoặc trong bếp đang nấu.
- Họ bóc niêm phong bình mới trước mặt bạn, không mang tới bình đã bóc sẵn.
- Họ nhìn qua dây dẫn và van điều áp, báo cho bạn nếu dây đã nứt, cứng, phồng hoặc quá cũ, và đề nghị thay bằng hàng đúng loại của hãng.
- Họ thử rò sau khi lắp, thường bằng nước xà phòng quanh các mối nối, và chỉ rời đi khi không thấy bọt sủi.
- Họ đặt bình đứng thẳng ở chỗ thông thoáng, không sát nguồn nhiệt, không nằm trong tủ kín không có lỗ thông.
- Họ ghi cho bạn tên đại lý, cách liên hệ và ngày đổi bình, hoặc có phiếu giao hàng.
Nếu nhân viên làm qua loa, lắp xong là đi ngay không thử rò, hãy nói với cửa hàng. Một đại lý đàng hoàng muốn biết chuyện này, vì đó cũng là trách nhiệm của họ.
Dấu hiệu bình nên từ chối nhận
Gặp một trong những dấu hiệu dưới đây, bạn có quyền từ chối và yêu cầu đổi bình khác. Đừng ngại; nhân viên đại lý làm đúng sẽ hiểu.
| Dấu hiệu | Vì sao đáng ngờ | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Niêm phong rách, lỏng hoặc có vết dán lại | Bình có thể đã bị mở ra, sang chiết | Không nhận, yêu cầu bình khác |
| Không thấy hạn kiểm định hoặc đã quá hạn | Vỏ bình chưa được kiểm tra định kỳ | Không nhận |
| Vỏ móp sâu, phồng, gỉ ăn quanh đáy hoặc cổ | Vỏ yếu, có thể rò khi va đập | Không nhận |
| Ngửi thấy mùi gas ngay khi chưa lắp | Van hoặc vỏ có thể đang rò | Đưa bình ra ngoài trời, báo đại lý thu lại |
| Tên hãng trên vỏ khác tem niêm phong | Dấu hiệu bình bị nạp sai trạm | Hỏi rõ, không chắc thì không nhận |
| Bình nhẹ bất thường khi xách | Thiếu khối lượng gas | Nhờ cân; lệch nhiều thì đổi |
Ghi lại dấu hiệu bạn đã thấy và báo cửa hàng. Nếu nghi ngờ bình sang chiết lậu, bạn có thể phản ánh với cơ quan quản lý thị trường hoặc UBND phường, xã nơi mình ở.
Ngửi thấy mùi gas trong nhà: làm ngay những gì
Đây là tình huống không chờ được. Thứ tự dưới đây là những việc an toàn mà người không chuyên làm được; tuyệt đối không tự tháo lắp hay sửa.
- Không bật, không tắt bất kỳ công tắc điện, quạt, đèn nào, không cắm hay rút phích, vì tia lửa nhỏ cũng có thể gây cháy.
- Không đánh lửa, không hút thuốc, không dùng bật lửa để soi tìm chỗ rò.
- Nếu tiếp cận được an toàn, khoá van bình gas và khoá núm bếp.
- Mở cửa ra vào, cửa sổ cho thông gió tự nhiên. Không dùng quạt điện.
- Đưa người già, trẻ nhỏ ra ngoài. Không dùng điện thoại ngay trong khu vực có mùi nặng; ra ngoài rồi mới gọi.
- Báo đại lý gas tới kiểm tra. Nếu mùi rất nặng, có tiếng xì, hoặc đã có lửa, gọi lực lượng cứu hoả và báo hàng xóm xung quanh.
Sau sự cố, chỉ dùng lại bếp khi nhân viên đại lý đã kiểm tra, thay phần hỏng và thử rò xong. Nên nói chuyện với cả nhà về các bước này, nhất là người già và trẻ lớn hay ở nhà một mình.
Lon gas mini mua ở tiệm tạp hoá: nhìn gì trước khi mua
Lon gas mini khác bình gas lớn. Nhiều gia đình mua thêm bếp gas mini cho bữa lẩu, nướng hoặc phòng khi bình lớn hết. Lon gas mini thường bán ở tiệm tạp hoá, siêu thị, không qua đại lý gas. Đây là sản phẩm dùng một lần, không đổi vỏ, nên phần kiểm nằm ở lúc mua và lúc cất.
Chọn lon nguyên vẹn, rõ nguồn gốc. Lon không móp, không phồng, không gỉ ở mép và ở đầu van, nắp nhựa còn đậy. Nhãn có tên nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu, có hạn sử dụng. Lon không có nhãn tiếng Việt, nhãn mờ hoặc bán rời không rõ hãng thì không nên mua dù gần nhà.
Đừng mua dồn quá nhiều. Mua vừa đủ dùng trong vài lần. Lon gas để lâu ngày, cất trong góc nóng sẽ dễ hỏng van hoặc gỉ vỏ.
Cất đúng chỗ. Để nơi khô, mát, tránh nắng, xa bếp đang đỏ lửa và xa tầm tay trẻ nhỏ. Không để lon gas trong cốp xe máy hay ô tô đậu ngoài nắng, không cất ngay dưới bếp nấu chính.
Ngửi thấy mùi khi lắp lon vào bếp mini. Tháo ra ngay, đưa lon ra ngoài trời thoáng, không đánh lửa thử lại. Lon có vấn đề thì bỏ theo hướng dẫn trên bao bì hoặc hỏi tiệm nơi bán, không đục thủng, không đốt.
Ghi lại đại lý quen và lịch đổi bình
Trong danh bạ quanh nhà, mục gas nên có: tên cửa hàng hoặc đại lý, địa chỉ, hãng gas họ phân phối, giờ nhận giao, có giao ngày lễ Tết không, và một đại lý dự phòng khi đại lý quen nghỉ. Dán thông tin này ở chỗ người nhà dễ thấy, kèm một dòng nhắc: chỉ gọi đúng đại lý này, không nhận bình từ người lạ chở tới mời.
Ghi thêm ngày đổi bình mỗi lần. Sau vài lần, bạn biết nhà mình dùng một bình khoảng bao lâu, để đặt trước khi hết, tránh cảnh bếp tắt giữa bữa và phải mua vội ở chỗ không quen. Nếu một bình hết nhanh bất thường so với mọi lần mà nhà không nấu nhiều hơn, đó là lúc nên nhờ đại lý kiểm tra rò rỉ hoặc nghi ngờ khối lượng.
Một thói quen nhỏ nữa: mỗi lần đổi bình, nhìn lại góc đặt bình. Chỗ đó có bị chất thêm đồ, có bị che kín, có gần ổ điện hay nguồn nhiệt mới lắp không. Góc bình gas gọn, thoáng, dễ với tới van là điều kiện để khi có chuyện, người trong nhà khoá van được nhanh nhất.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết bình gas còn hạn kiểm định?
Thông tin kiểm định thường thể hiện trên cổ bình hoặc tay xách, bằng vòng kim loại, tem hoặc ký hiệu dập, mỗi hãng một cách ghi. Nếu không đọc được, nhờ nhân viên đại lý chỉ và giải thích. Bình quá hạn kiểm định thì không nên nhận.
Có nên tự lắp bình gas mới cho nhanh không?
Không nên. Việc tháo lắp, kiểm tra dây dẫn và thử rò nên để nhân viên đại lý có kinh nghiệm làm. Người nhà chỉ nên biết cách khoá van bình và khoá bếp khi cần, còn lại để người có chuyên môn xử lý.
Bình gas giá rẻ chở xe máy đi bán có nên mua không?
Nên tránh. Bình từ người bán trôi nổi có thể đã sang chiết lậu, thiếu khối lượng, niêm phong giả hoặc van cũ, dễ rò rỉ. Đổi gas ở đại lý có cửa hàng cố định, rõ hãng phân phối là cách an toàn hơn.
Ngửi thấy mùi gas có nên bật quạt cho bay đi không?
Không. Bật quạt hay bất kỳ công tắc điện nào đều có thể tạo tia lửa. Hãy khoá van bình nếu tiếp cận an toàn, mở cửa thông gió tự nhiên, đưa mọi người ra ngoài, rồi báo đại lý hoặc lực lượng cứu hoả.
Làm sao biết bình gas có đủ khối lượng?
Trên vỏ bình thường ghi khối lượng vỏ. Nhờ đại lý cân tổng rồi trừ khối lượng vỏ để ra lượng gas, so với lượng danh định trên nhãn. Bình xách nhẹ bất thường hoặc hết nhanh hơn hẳn mọi lần là dấu hiệu nên kiểm tra.
Tiệm tạp hoá nhận đổi gas hộ có đáng tin không?
Có thể đáng tin nếu tiệm gọi một đại lý rõ ràng giao tới. Hỏi tiệm tên đại lý và hãng gas, lần đầu kiểm bình theo hạn kiểm định, niêm phong, vỏ và khối lượng. Nếu tiệm tự chở bình không rõ nguồn thì nên đổi chỗ.