Không cần chọn hẳn chợ hay siêu thị; cách đỡ tốn thời gian nhất là chia việc mua: đồ tươi như rau, thịt, cá mua ở chợ phường, đồ đóng gói, đồ dùng gia đình và hàng cần hoá đơn mua ở siêu thị hoặc tiệm tạp hoá, gom theo tuần hoặc theo tháng. Mỗi nơi mạnh ở một việc, dùng đúng chỗ mạnh của nó thì số chuyến đi giảm hẳn.
Bài này so sánh chợ phường và siêu thị gần nhà theo những tiêu chí thực tế của một gia đình, gợi ý cách chia danh sách mua theo nơi, một tuần mẫu cho gia đình hai người đi làm, cách tính thời gian thật chứ không chỉ nhìn tiền, và những bẫy mua dư khi chạy theo khuyến mãi. Bài không so giá cụ thể, vì giá thay đổi theo khu và theo mùa.
Chợ phường và siêu thị gần nhà mạnh ở việc gì
Bảng dưới là nhận xét chung cho khu dân cư đô thị có cả chợ phường lẫn siêu thị hoặc siêu thị mini trong bán kính đi bộ, đi xe vài phút.
| Tiêu chí | Chợ phường | Siêu thị gần nhà |
|---|---|---|
| Đồ tươi sống | Nhiều loại, theo mùa, có món địa phương | Ít loại hơn, đóng khay, có ngày đóng gói |
| Sơ chế theo yêu cầu | Làm cá, xẻ thịt, lặt rau, xay theo ý | Thường chỉ bán sẵn, ít nhận sơ chế riêng |
| Giờ mua | Đẹp nhất buổi sáng, chiều ít hàng | Mở suốt ngày tới tối, giờ nào cũng như nhau |
| Đồ khô, đồ đóng gói | Có nhưng ít lựa chọn nhãn hàng | Nhiều lựa chọn, dễ so nhãn, hạn dùng |
| Hoá đơn, đổi trả | Hầu như không có hoá đơn, đổi trả dựa vào quen biết | Có hoá đơn, quy định đổi trả rõ |
| Thanh toán | Tiền mặt, chuyển khoản tuỳ sạp | Thẻ, chuyển khoản, ví điện tử |
| Quan hệ | Có mối quen, được để dành hàng, được nhắc mùa | Ít quan hệ cá nhân, có thẻ thành viên |
| Đi lại | Gửi xe, đường chợ đông, ướt | Có chỗ để xe, khô ráo, có xe đẩy |
Nhìn bảng, có thể thấy ngay: chợ thắng ở đồ tươi và sự linh hoạt, siêu thị thắng ở đồ đóng gói, giờ giấc và sự rõ ràng về hoá đơn. Câu hỏi không phải nơi nào tốt hơn, mà món nào nên mua ở đâu.
Chia danh sách mua theo nơi
Một cách chia đơn giản mà nhiều gia đình đang dùng, có thể chỉnh theo khu bạn ở:
- Mua ở chợ phường: rau lá, rau thơm, thịt heo, thịt bò, cá, tôm, đồ biển, gà vịt, đậu phụ, bún bánh tươi, trái cây theo mùa, hoa.
- Mua ở siêu thị: sữa và đồ uống đóng hộp, đồ đông lạnh đóng gói, đồ hộp, gia vị nhãn quen, dầu ăn, bột giặt, nước rửa chén, giấy, tã, đồ vệ sinh cá nhân.
- Mua ở tiệm tạp hoá quen hoặc đặt giao: gạo, nước bình, trứng, mì, những món hết bất chợt giữa tuần.
- Mua ở siêu thị nếu cần hoá đơn hoặc bảo hành: đồ điện nhỏ, nồi chảo, đồ dùng có giá trị.
- Mua ở chợ nếu cần sơ chế: cá cần làm sạch, thịt cần xay, xương cần chặt, rau cần lặt sẵn.
- Mua theo nơi nhanh nhất lúc đó với đồ thiết yếu nhỏ bị quên: tiệm tạp hoá hoặc cửa hàng tiện lợi gần nhất.
Danh sách chia theo nơi nên nằm trong cùng một ghi chú trên điện thoại, chia ba phần chợ, siêu thị, tạp hoá. Ai trong nhà đi ngang chỗ nào thì mua phần của chỗ đó, đánh dấu đã mua để người khác không mua trùng.
Một tuần mẫu cho gia đình hai người đi làm
Ví dụ giả định: vợ chồng đi làm, một con đi học, ông bà không ở cùng. Lịch dưới đây chỉ là khung, chỉnh theo ngày rảnh thật của nhà bạn.
- Sáng thứ Bảy: đi chợ phường một chuyến chính, mua thịt cá đủ dùng tới giữa tuần, nhờ sạp sơ chế, về chia hộp cấp đông theo bữa.
- Chiều Chủ nhật hoặc một tối giữa tuần: đi siêu thị một chuyến, gom đồ khô, đồ đóng gói, đồ dùng gia đình theo danh sách.
- Thứ Hai tới thứ Năm: mỗi tối chỉ rã đông phần đã chia, ghé chợ chiều hoặc tiệm rau gần nhà mua rau ăn trong ngày nếu cần.
- Giữa tuần: nhắn tiệm tạp hoá quen giao gạo, nước, trứng khi sắp hết, không phải ra đường.
- Thứ Tư hoặc thứ Năm: nếu thịt cá đã hết, ghé chợ chiều một chuyến ngắn, chỉ mua món cho hai ba bữa còn lại.
- Đầu tháng: một chuyến lớn ở siêu thị hoặc đặt giao cho đồ dùng hằng tháng như bột giặt, giấy, dầu ăn, gạo.
Với lịch này, mỗi tuần chỉ có một chuyến chợ sáng và một chuyến siêu thị, cộng vài lần ghé ngắn trên đường đi làm về. So với đi chợ mỗi ngày, gia đình tiết kiệm được khá nhiều giờ mà vẫn ăn đồ tươi.
Tính thời gian thật, không chỉ nhìn tiền
Khi so chợ với siêu thị, người ta hay so giá từng món rồi kết luận. Nhưng với gia đình đi làm, thời gian thường là thứ thiếu hơn tiền. Một chuyến chợ gồm: lấy xe, gửi xe, đi qua các sạp, chờ cân, chờ làm cá, xách về, rồi sơ chế ở nhà. Một chuyến siêu thị gồm: đi tới, để xe, đẩy xe qua các kệ, xếp hàng thanh toán, xách về. Thời gian mỗi chuyến tuỳ khu, nhưng điều quan trọng là đếm số chuyến.
Đi chợ mỗi ngày, dù mỗi lần ngắn, cộng lại thường tốn hơn hẳn hai chuyến chính mỗi tuần. Đó là chưa kể thời gian nghĩ "hôm nay ăn gì, mua gì" mỗi tối. Ngược lại, một chuyến chợ cuối tuần kèm sơ chế, chia hộp có thể tốn cả buổi sáng, nhưng giải phóng những buổi tối trong tuần. Gia đình nào cũng có thể tự đo một tuần: ghi giờ bắt đầu và kết thúc mỗi chuyến mua sắm, cộng lại, rồi thử đổi cách mua và đo tuần sau.
Cũng tính cả sức. Người lớn tuổi đi chợ sáng có khi là niềm vui, là dịp gặp người quen, đi bộ vận động. Với họ, đi chợ mỗi ngày không phải là phí thời gian. Chia việc mua là để hợp với từng người trong nhà, không phải để ép mọi nhà theo một khuôn.
Khuyến mãi ở siêu thị và chuyện mua dư
Khuyến mãi chỉ có lợi với món vốn đã nằm trong danh sách. Mua thêm một món chỉ vì đang giảm giá là cách nhanh nhất làm tủ đầy mà tiền vẫn ra. Trước khi bỏ vào xe đẩy, hỏi lại: món này có trong danh sách không, nhà mình dùng hết trước hạn không.
Gói lớn không phải lúc nào cũng tiết kiệm. Gói lớn hợp với đồ khô lâu hỏng và nhà đông người. Với đồ dễ hỏng như sữa tươi, bánh mì, rau đóng khay, gói lớn mà dùng không hết là phí.
Mua kèm, tặng kèm thường đẩy bạn mua món phụ. Mua hai tặng một, mua kèm giảm giá thường áp với món bạn không định mua. Tính xem nhà mình có cần món đó không, chứ đừng tính phần trăm giảm.
Đồ tươi giảm giá cuối ngày. Nhiều siêu thị giảm giá đồ tươi sắp hết hạn vào buổi tối. Hợp nếu bạn nấu ngay tối đó hoặc sáng hôm sau; không hợp nếu mua về cất tủ lạnh nhiều ngày.
Ở chợ cũng có kiểu mua dư. Người bán quen hay mời thêm "lấy luôn cho chẵn", "còn chút này cô bớt cho". Lịch sự từ chối nếu nhà không cần; người bán quen hiểu và không giận.
Khi khu có cả chợ tạm, tạp hoá và giao hàng tận nhà
Ngoài chợ phường và siêu thị, nhiều khu còn có chợ tạm đầu hẻm, tiệm tạp hoá, cửa hàng tiện lợi, và các ứng dụng giao đồ từ siêu thị hay từ chính sạp chợ quen. Mỗi kênh lấp một chỗ trống: chợ tạm lấp chỗ thiếu rau buổi chiều, tạp hoá lấp chỗ hết đồ giữa tuần, giao hàng lấp ngày mưa hay ngày bận. Có quá nhiều kênh lại dễ làm việc mua sắm lan man, mua lẻ tẻ cả ngày.
Cách giữ cho gọn là đặt cho mỗi kênh một vai: chợ phường cho đồ tươi chính, siêu thị cho đồ đóng gói, tạp hoá cho giao định kỳ và đồ thiếu bất chợt, giao hàng qua ứng dụng cho ngày đặc biệt. Khi một món mới phát sinh, hỏi nó thuộc kênh nào rồi ghi vào phần danh sách tương ứng, thay vì mua ngay ở nơi gần nhất lúc đó.
Sau một hai tháng, nhìn lại: kênh nào dùng nhiều mà ít được việc, kênh nào ít dùng mà tiện. Bỏ bớt kênh thừa. Một gia đình thường chỉ cần ba kênh chính là đủ, thêm một kênh dự phòng cho lúc bất thường.
Người già, trẻ nhỏ và việc đi chợ trong nhà
Với ông bà sống cùng, chợ phường gần nhà thường là nơi quen thuộc, có người quen, đi bộ được. Có thể giao cho ông bà phần chợ sáng với danh sách cụ thể, còn phần siêu thị và đồ nặng để người trẻ lo. Nhắc ông bà mang túi nhẹ, xe đẩy nhỏ, không xách quá sức, và để số người nhà trong ví.
Trẻ lớn có thể tham gia: cùng đi siêu thị, tự tìm món theo danh sách, so nhãn, kiểm hạn dùng. Đi chợ cùng bố mẹ, trẻ học cách chào người bán, nhìn cá tươi, chọn rau. Đây là cách dạy con kỹ năng sống tự nhiên, không cần bài giảng.
Với gia đình có người khuyết tật hay người bệnh cần ở nhà, giao hàng và tiệm tạp hoá quen trở thành kênh chính. Khi đó, chất lượng mối quan hệ với tiệm, sạp quen quan trọng hơn bao giờ hết: một người bán biết nhà bạn cần gì, nhắn hỏi trước khi đổi hàng, là người giúp rất nhiều trong những tuần khó khăn.
Câu hỏi thường gặp
Nên đi chợ hay siêu thị cho đồ tươi?
Với rau lá, thịt, cá, đồ biển, chợ phường thường có nhiều loại hơn và cho phép sơ chế theo ý. Siêu thị hợp khi bạn chỉ rảnh buổi tối hoặc cần đồ đóng khay có ngày đóng gói. Nhiều nhà kết hợp cả hai theo ngày.
Một tuần nên đi chợ mấy lần là hợp lý?
Gia đình đi làm thường chỉ cần một chuyến chợ chính cuối tuần, một chuyến siêu thị và vài lần ghé ngắn mua rau. Đồ thịt cá mua cuối tuần chia hộp cấp đông cho đầu tuần, giữa tuần ghé thêm nếu cần.
Mua đồ giảm giá ở siêu thị có thật sự tiết kiệm không?
Chỉ tiết kiệm khi món đó vốn có trong danh sách và nhà dùng hết trước hạn. Mua thêm vì đang giảm, mua gói lớn đồ dễ hỏng hay mua kèm món phụ thường làm tốn hơn. Hỏi lại nhu cầu trước khi bỏ vào xe đẩy.
Có nên mua đồ khô ở chợ không?
Được, nếu sạp có hàng nhãn rõ, còn hạn và bạn quen người bán. Tuy nhiên siêu thị thường có nhiều lựa chọn nhãn hàng, dễ so hạn dùng và có hoá đơn, nên nhiều nhà gom đồ khô vào một chuyến siêu thị mỗi tuần hoặc mỗi tháng.
Làm sao để cả nhà không mua trùng đồ?
Dùng chung một danh sách trên điện thoại, chia ba phần chợ, siêu thị, tạp hoá. Ai mua món nào thì đánh dấu ngay. Danh sách chung cũng giúp người nhà đi ngang chỗ nào là mua giúp phần của chỗ đó.
Người lớn tuổi có nên tiếp tục đi chợ mỗi ngày?
Nếu ông bà thấy vui, khoẻ và chợ gần, đi chợ mỗi ngày là vận động tốt và dịp gặp người quen. Chỉ cần nhắc mang đồ nhẹ, dùng xe đẩy nhỏ, đi giờ mát, và để đồ nặng như gạo, nước cho người trẻ hoặc tiệm giao.